Hiển thị các bài đăng có nhãn CHÙA. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn CHÙA. Hiển thị tất cả bài đăng

Thứ Ba, 17 tháng 4, 2012

SƠ BỘ VỀ HỆ THỐNG TƯỢNG TRONG PHẬT ĐIỆN PHÁI ĐẠI THỪA BẮC TÔNG

TÌM HIỂU SƠ BỘ VỀ HỆ THỐNG TƯỢNG TRONG PHẬT ĐIỆN PHÁI ĐẠI THỪA BẮC TÔNG  ĐỂ HIỂU HỆ THỐNG TƯỢNG PHẬT TRONG CHÙA KÍNH PHÚC

Nguồn: http://linhx.wordpress.com/

Chùa chiền miền bắc hầu hết theo phái Đại thừa (Bắc tông)nên thường có nhiều tượng. Thông thường mỗi chùa có khoảng từ hai đến vài chục tượng, có nơi thờ hàng trăm tượng. Chẳng hạn như chùa Mía ở Sơn Tây có 287 pho tượng, chùa Trăm Gian ở Hà Đông có 153 pho. Các tượng thường đi theo bộ, nơi thêm bộ này nơi bớt bộ kia, phụ thuộc nhiều vào diện tích của Chính điện. Ở Vĩnh Phúc, đại đa số các chùa có từ khoảng gần hai mươi đến bốn mươi pho tượng. Có nhiều lý do giải thích sự khác nhau về số lượng tượng, trong đó lý do điển hình là: Qua các thời đại, các chùa cổ đã được trùng tu, tôn tạo nhiều đợt, mỗi đợt thường bổ sung thêm tượng thờ. Đồng thời, dân ta lại có thói quen tự tiện “cung tiến” tượng Phật và các tượng khác vào chùa, do không thể từ chối lòng hảo tâm của Phật tử và các tấm lòng công đức nên xảy ra trường hợp có những chùa có tới 3 bộ tượng Cửu Long Thích Ca sơ sinh, 2 tượng A Di Đà, 2 hoặc 3 tượng Quan Âm Thiên thủ. Việc công đức “thừa” tượng như vậy cùng với việc bài trí các tượng không hợp lý và sơn lại tượng cổ đã khiến cho hệ thống tượng ở nhiều chùa giảm yếu tố linh thiêng truyền thống, kém ý nghĩa về tôn giáo. Trên cơ sở tổng hợp, biên soạn từ một số bài viết phổ biến kiến thức của tạp chí Di sản Văn hóa và những tài liệu tham khảo chuyên ngành khác, xin trình bày sơ bộ về hệ thống tượng thờ trong chùa. Mục đích là giúp độc giả nhận dạng và nắm bắt được ý nghĩa các tượng, để từ đó giúp cho việc bài trí, sắp xếp một Phật điện được hợp lý, đúng đắn, đảm bảo tính thiêng cho di tích.

Sau đây là sơ đồ một Phật điện thông thường:


1- Tam Thế Phật


2- Di Đà Tam Tôn (A Di Đà; A-Quan Thế Âm Bồ Tát; B-Đại Thế Chí Bồ Tát)


3-3.1-Hoa Nghiêm Tam Thánh


(Thích Ca Mầu Ni Phật; A-Văn Thù; B-Phổ Hiền)


3.2- Tuyết Sơn Tam Thánh


(Tuyết Sơn; A-Ca Diếp; B-A Nan Đà)


4- Di Lặc Phật


5- Ngọc Hoàng (A-Nam Tào; B-Bắc Đẩu)


6- Cửu Long Thích Ca Sơ Sinh (A-Phạm Thiên; B-Đế Thích)


7-Quan Âm Thiên Thủ/Nam Hải


8- Quan Âm Tọa Sơn


9- Địa Tạng Vương Bồ Tát


10- Thổ Địa


11- Thập Điện Diêm Vương


12- Kim Cương/Hộ Pháp Khuyến Thiện


13- Kim Cương/Hộ Pháp Trừng Ác


14- Đức Ông – Già Lam – Chân Tể


15- Thánh Tăng – Diệu Nhiên – Đại Sĩ


16- Tổ Truyền Đăng/Thập Bát La Hán


***

1- Tam Thế Phật:

Bộ tượng này gồm có 3 pho, thường được tạc trong tư thế ngồi thiền bán kiết. Ta thường gọi theo thói quen là tượng “Tam Thế”. Thực ra đây chỉ là tên gọi tắt theo thói quen của người Việt, để chỉ các vị Phật ở Quá khứ, Hiện tại và Tương lai. Tên gọi đầy đủ của bộ tượng này có nhiều, song phổ cập là “Tam Thế Tam Thiên Phật” tức 3.000 đức Phật, mỗi thời 1.000 vị, hay “TamThế Thường Trụ Diệu Pháp Thân” là nhằm tôn sùng cái hình tướng chân thật, sáng láng, kỳ diệu, luôn tồn tại khắp không gian và xuyên thời gian của các đức Phật.

Trong một ngôi chùa mà Phật điện còn tương đối đầy đủ thì bộ tượng Phật Tam Thế thông thường phải dược đặt ở vị trí cao nhất, xa nhất và do đó mà thâm nghiêm nhất, được các Phật tử tôn kính nhất.

2- Di Đà Tam Tôn:

A Di Đà; A – Quan Thế Âm Bồ Tát; B – Đại Thế Chí Bồ Tát

Bộ này gồm có: Đức Phật A Di Đà ngồi chính giữa, tượng trưng sự sáng suốt hoàn toàn, tức là TRÍ. Bên trái tượng A Di Đà là tượng Quán Thế Âm Bồ Tát, tượng trưng tình thương yêu muốn cứu khổ chúng sinh, tức là BI. Bên phải tượng A Di Đà là tượng Đại Thế Chí Bồ Tát, tượng trưng sức mạnh của ý chí, tức là DŨNG. Ba vị này ngự ở cõi Tây Phương Cực Lạc, phóng hào quang để tiếp dẫn chúng sinh. Thờ Di-Đà Tam Tôn còn có ý nghĩa là giúp con người phát triển ba đức tính: Bi, Trí, Dũng trong bản thân mỗi người theo đức Đại Bi, Đại Trí, Đại Dũng của ba vị ấy.

Bộ tượng này thường thấy trong các chùa Phật thuộc Tịnh Độ Tông và thường thì tượng A Di Đà là tượng lớn nhất trong chùa. Có hai dạng tượng trong hai tư thế là ngồi thiền bán kiết và đứng. Phổ biến hơn cả vẫn là tượng A Di Đà ngồi xếp bằng trong tư thế toạ thiền, hai tay đặt giữa lòng đùi, khuôn mặt đôn hậu, mắt nhìn xuống suy tư, miệng hơi mỉm cười. Tượng A Di Đà đứng thuyết pháp trên toà sen thì không nhiều, do có ý kiến cho rằng tượng này chỉ được tạo tác trong tư thế đứng khi là muốn nhấn mạnh sự gấp gáp cứu độ, tiếp dẫn chúng sinh ra khỏi xã hội đau khổ, điều này chỉ xuất hiện trong một số hoàn cảnh xã hội nhất định mà thôi.

Tượng Quán Thế Âm Bồ Tát và Đại Thế Chí Bồ Tát cũng có 2 dạng: ngồi bán kiết hoặc đứng. Các tượng có niên đại sớm thường được tạo hình khá giống nhau và phân biệt được tên chỉ là dựa vào vị trí đứng ở bên trái hay bên phải của tượng A Di Đà. Các tượng có niên đại muộn (thường thuộc thời Nguyễn) thì hai tượng khác nhau, mỗi vị Bồ tát có một đặc trưng riêng.

3- Một trong hai bộ tượng là Hoa Nghiêm Tam Thánh hoặc Tuyết Sơn Tam Thánh:

3.1. Hoa Nghiêm Tam Thánh; A – Văn Thù; B – Phổ Hiền:

Ở giữa là tượng Phật Thích Ca Mầu Ni hay Phật Tổ Như Lai còn gọi là tượng Hoa Nghiêm. Hai bên là cặp Bồ Tát Văn Thù và Phổ Hiền– được coi như là hai hiệp sĩ của đức Phật Thích Ca Mầu Ni. Ngài Văn Thù cưỡi sư tử xanh hầu ở bên trái đức Như Lai, ngài Phổ Hiền cưỡi voi trắng hầu ở bên phải. Cặp Bồ Tát này là hai bậc thượng thủ của hết thảy hàng Bồ Tát, thường giúp đỡ, tuyên dương cho việc giáo hóa chúng sinh của đức Phật Như Lai.

3.2. Tuyết Sơn Tam Thánh; A – Ca Diếp; B- A Nan Đà:

Tượng Tuyết Sơn diễn tả Thích-ca Mâu-ni trong thời kỳ tu khổ hạnh trên núi Tuyết Sơn với thân hình gầy gò, chỉ có da bọc xương. Hai bên là hai vị tôn giả trợ thủ Ca Diếp và A Nan Đà.

Ca Diếp (tượng có nét mặt già hơn) là người đứng đầu trong các đệ tử của Phật Thích Ca, tu theo phép tu khổ hạnh. Ngài hiểu rõ giáo lý của Phật hơn cả nên khi Phật Thích Ca sắp viên tịch có truyền lại cho Ca Diếp y bát (áo cà sa và bát) để biểu thị ý nghĩa trao lại đạo thống. Ca Diếp được coi là tổ thứ nhất của phái Thiền Tôn

A Nan Đà, cũng gọi ngắn là A-nan (tượng có nét mặt trẻ hơn) là em họ Phật Thích Ca, ngài xuất gia theo Phật. Theo kinh sách, A-nan-đà là người rất nhẫn nhục, hết lòng phụng sự đức Phật, là Tôn giả nổi tiếng với trí nhớ phi thường về những lời Phật dạy. Ngài được Ca diếp truyền y bát cho làm tổ thứ hai của phái Thiền Tôn.

4- Di Lặc Phật:

Di Lặc là tên phiên âm chữ Hán, dịch nghĩa là “Từ Thị” tức là người có lòng từ bi, là một vị Bồ Tát và cũng là vị Phật cuối cùng sẽ xuất hiện trên trái Đất theo truyền thuyết Phật giáo trong khoảng 30.000 năm nữa. Tượng Di Lặc được tạo hình là một người ngồi trên mặt đất trong tư thế sẵn sàng đứng dậy đi giáo hóa chúng sinh, hình tướng mập mạp, mặt tròn, miệng cười, phong thái luôn vui vẻ.

Ở trong chùa, nhiều nơi thường không có tượng Di Lặc.

Có nơi ở 2 bên tượng Di Lặc có hai tượng trợ thủ là Pháp Hoa Lâm Bồ Tát và Đại Diệu Tường Bồ Tát. Bộ ba tượng này được gọi là Di Lặc Tam Tôn.

Còn có một số ít chùa tại hàng thứ tư trên Phật điện bày 2 tượng: Di Lặc Bồ Tát đặt bên phải và tượng Tuyết Sơn đặt ở bên trái.

5- Ngọc Hoàng – A- Nam Tào, B- Bắc Đẩu:



Bộ tượng này vốn của Đạo giáo nhập vào Phật Giáo. Bộ tượng này được bổ sung vào chính điện trong khoảng thời gian thế kỷ 19-20, nhằm nói lên uy lực của Trời, tức Ngọc Hoàng Thượng Đế hay còn gọi là Hoàng Quân Giáo chủ, là đấng sáng tạo ra vũ trụ và thế giới nhân sinh. Trong tư cách này, Ngọc Hoàng như biểu hiện cho đấng sáng tạo với quyền năng tối thượng. Bên tay trái Ngọc Hoàng là tượng Nam Tào, vị thần giữ sổ sinh và xác nhận những điều tốt lành của chúng sinh. Bên tay phải Ngọc Hoàng là tượng Bắc Đẩu, vị thần giữ sổ tử và ghi chép những điều sai trái của chúng sinh.

6- Cửu Long Thích Ca Sơ Sinh:



Theo quan niệm Phật giáo thì trong không gian có vô số thế giới và có vô số đức Phật, nhưng trong cõi thế của chúng ta cứ một triệu năm mới có một đức Phật ra đời. Đức Thích Ca là đức Phật thứ tư và là đức Phật hiện tại. Tên ngài là Thích Ca Mâu Ni, thái tử nước Ấn Độ. Truyền thuyết kể rằng ngài vừa sinh ra đã có 9 con rồng phun nước tắm, có hai vị thiên đế là Đế Thích và Phạm Thiên đến chào mừng, ngài đi 7 bước trên 7 bông hoa sen, tay trái chỉ trời tay phải chỉ đất nói: “Thiên thượng địa hạ duy ngã độc tôn”. Bám vào sự kiện ra đời đức Phật Thích Ca, nhà điêu khắc xưa đã tạc tượng Thích Ca Sơ Sinh, tức là Phật chưa thành Phật và không ngồi trên tòa sen.

Tượng Thích Ca Sơ Sinh rất phổ biến trong các chùa, đầu tiên được thể hiện theo giai thoại lúc ngài mới ra đời: Là hình tượng một em bé mình trần, mặc váy ngắn (thay cho quấn tã), đứng trên đài sen, tay trái chỉ trời còn tay phải chỉ đất. Về sau có thêm các dạng thức của tòa Cửu Long với 9 con rồng cuộn trong mây xoắn xung quanh. Đến thời Nguyễn vòm Cửu Long đã hoàn chỉnh thành hình một cái động, trên khung động còn được gắn rất nhiều tượng nhỏ xếp đăng đối hai bên, thứ tự từ trên xuống và từ trong ra ngoài giống như một Phật điện thu nhỏ.

Hai bên Cửu Long Thích Ca Sơ Sinh là tượng Phạm Thiên (bên trái) và Đế Thích (bên phải). Bộ tượng này thường được đặt ở bệ tượng thấp nhất và ở ngoài cùng của hệ tượng được bài trí ở thượng điện.

7- Quan Âm Thiên Thủ/Nam Hải



Ngoài việc được thờ cùng Phật A Di Đà và Bồ Tát Đại Thế Chí trong bộ tượng Di Đà Tam Tôn, Quan Thế Âm hay Bồ Tát Quan Âm cũng được đặt ở chính giữa Phật điện hoặc được thờ riêng, bàn thờ ấy thường được đặt phía trong bên trái bàn thờ chính.

Quan Thế Âm được người đời quan tâm nhiều bởi đặc tính cứu khổ cứu nạn. Dân gian thường gọi là Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn vì Ngài có thể hóa thành muôn nghìn thân thể để cứu vớt người trong muôn nghìn trường hợp. Quan Âm có nhiều tay nhiều mắt diễn tả khả năng vô biên của Người để nhận thức, cảm thông và cứu vớt chúng sinh.

Người ta thường tạc tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn với rất nhiều đôi tay, con mắt tỏa ra như vầng hào quang ở sau lưng. Nhưng cũng có nhiều nơi tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn được tạo hình rất đơn giản, chỉ như một tượng bồ tát ngồi bán kiết thông thường. Như vậy, chữ “thiên” trong “thiên thủ, thiên nhãn” ở đây có thể còn có nghĩa là “trời”. “Thiên nhãn” nghĩa là mắt trời, một trong ngũ nhãn của đạo Phật, là pháp lực huyền diệu của Quan Âm để có thể thấy mọi vật vạn, chúng sinh ở lục đạo luân hồi, thấy cả xa lẫn gần, cả to lẫn nhỏ, thấy cả trước mặt và sau lưng, cả trên và dưới, cả ban ngày và ban đêm, thấu suốt mọi nỗi đắng cay của chúng sinh mà dùng “thiên thủ” – tay trời tới cứu vớt. Khái niệm Thiên Thủ Thiên Nhãn có lẽ nói lên một biểu hiện và sức mạnh “vũ trụ” hơn là về số lượng.

Quan Âm Nam Hải cũng chỉ là một dạng Quan Âm nhiều tay hệ tượng Chuẩn Đề. Hình tượng này gắn với một trong những yêu cầu được đặt ra đối với tín ngưỡng Quan Âm trong buổi đầu khởi nguyên là cầu cho thuyền bè đi lại trên biển được bình an. Hình thái thờ Quan Âm Nam Hải ở nước ta(Quan Âm ở biển phương Nam) chỉ mới ra đời ở thế kỷ XVI. Tượng Quan Âm Nam Hải thường được tạo hình ngồi trên tòa sen nổi trên mặt biển. Tòa sen đó do quỷ hoặc rồng đội.

8- Quan Âm Tọa Sơn:



Dạng tượng Quan Âm Tọa Sơn có lẽ chính là sự kết hợp của tín ngưỡng thờ Mẫu với Phật giáo. Trong điện Mẫu ở các chùa, ba Mẫu Thiên – Thoải (Thủy) – Thượng Ngàn thường được tạo hình giống nhau và được đặt ở vị trí ngang hàng nhau. Tuy nhiên ở nhiều nơi Mẫu Thượng Ngàn còn được tách ra thờ riêng trong Sơn Trang, được tạo hình là cả một cảnh rừng núi, hang động còn hoang sơ. Như thế Mẫu Thượng Ngàn theo đúng nghĩa là người Mẹ ngồi trên đỉnh núi. Khi tín ngưỡng thờ Mẫu thâm nhập vào ngay chính Phật điện thì Mẫu được Phật hóa thành Bồ Tát, cụ thể Mẫu Thượng Ngàn hóa thân thành Bồ Tát Quan Âm Tọa Sơn.

Loại tượng này có bế một đứa bé – tượng trưng cho chúng sinh đau khổ, nên còn được gọi là Quan Âm Tống Tử. Trong quá trình dân gian hóa hình thức này chuyển thành Quan Âm Thị Kính, cũng gọi là Mụ Thiện.

Tượng thường được tạc với hình tượng một người phụ nữ phúc hậu ngồi trong một hang động hoặc ngồi trên một mỏm núi, chân phải chống còn chân trái gấp nằm ngang, hai tay để trên đầu gối, chân đi đất, tay trái bế một đứa bé. Bên vai phải có thể có thêm một con vẹt hoặc chim khổng tước ngậm chuỗi hạt, đó chính là những hình ảnh này lấy từ tích chuyện về Quan Âm Thị Kính. Có thể có thêm hai tượng nhỏ Kim Đồng và Ngọc Nữ ở hai bên phía trước với dáng chầu hầu nhưng ngộ nghĩnh.

9- Địa tạng vương Bồ Tát:

Là vị Bồ Tát chuyên cứu độ sinh linh trong Địa ngục và trẻ con yểu tử, cũng được xem là người chuyên cứu giúp lữ hành phương xa. Đó là vị Bồ Tát duy nhất được diễn tả với bạch hào (lông trắng xoáy nằm giữa hai mắt) trên trán, một trong ba mươi hai tướng tốt của một vị Phật. Địa Tạng hay cầm ngọc Như ý và Tích trượng có sáu vòng, biểu hiện của sự cứu độ chúng sinh của Bồ Tát trong Lục đạo (sáu đường tái sinh).

Trong kinh Địa Tạng, có nói rằng: Hễ ai làm miếu, cất khánh, tô vẽ hình ngài Địa Tạng và cúng dường lễ bái ngài thì được mười điều lợi ích như: – Đất cát, nhà cửa bình yên, người thác được sinh lên cõi trời, người sống thêm tuổi thọ, cầu gì được nấy, tránh được tai nạn nước lửa và các điềm dữ, đi đâu đều có thần ủng hộ, gặp nhiều duyên lành, điều may mắn…

10- Thổ Địa:

Thổ Địa hay còn gọi là Kiên Lao Đại Thần. Tượng hình một ông già tóc bạc râu dài, tay cầm cành trúc hay phất trần, mang chức năng bảo hộ Phật pháp.

11- Thập điện Diêm Vương:

Bộ này gồm 10 tượng chia thành 2 hàng ở 2 bên nhìn vào chính điện. Gồm có: Tần Quảng Vương, Sở Giang Vương, Tống Đế Vương, Ngũ/Ngọ Quan Vương, Diêm La Vương, Thái Sơn Vương, Biến Thành Vương, Bình Đẳng Vương, Đô Thị Vương, Chuyển Luân Vương.

* Có nơi ở vị trí này lại đặt tượng Tứ Bồ Tát, gồm bốn vị: Sách Bồ Tát, Quyền Bồ Tát, Ái Bồ Tát, Ngữ Bồ Tát.

12 – 13- Kim Cương/Hộ Pháp Khuyến Thiện – Trừng Ác:

Hộ pháp là sự ủng hộ chính pháp của Phật và Bồ Tát. Phải có sự ủng hộ của các bậc có lực lượng lớn thì đạo mới không bị diệt. Lực lượng ấy, từ Phạm Thiên, Đế Thích, Bát bộ quỷ thần, đến các vua chúa… đều là người bảo hộ Phật Pháp và được gọi là Hộ Pháp. Các thần Hộ Pháp như Tứ Thiên Vương, Kiên Lao, Địa Kỳ… đều thề trước Phật quyết ra sức hộ trì Phật pháp.

Phổ biến nhất là hai dạng tượng Hộ Pháp:

1. Bát bộ Kim Cương xuất hiện từ thời Lý – Trần gồm: Thanh Trừ Tai Kim Cương; Tích Độc Thần Kim Cương, Hoàng Tùy Cầu Kim Cương; Bạch Tịnh Thủy Kim Cương; Xích Thanh Hỏa Kim Cương; Định Trừ Tai Kim Cương; Tử Hiền Thần Kim Cương; Đại Thần Lực Kim Cương. Cả tám vị đều được tạo hình là võ tướng, đứng trên mây, kích thước tương đương nhau, với chức năng hộ Pháp, các vị Kim Cương đều mang theo vũ khí, song từ màu da và khuôn mặt, sự phối kết cơ bắp toàn thân đã biểu hiện rõ hai tính chất đến trái ngược nhau là trừng ác và khuyến thiện. Tượng Kim Cương có thể được chia ra từng cặp đứng ở bốn cửa tháp Phật. Hoặc chia ra đứng ở 2 bên tiền đường.

2. Hộ Pháp Khuyến Thiện và Hộ Pháp Trừng Ác: xuất hiện thành bộ đôi tượng Hộ Pháp chính thức từ thời Nguyễn, là hai pho tượng rất lớn, có ở hầu hết các chùa. Hai pho này có thể đứng hoặc ngồi trên lưng sư tử, nhưng đều cao to, đầu gần chạm mái nhà. Hộ Pháp Trừng ác mặt đỏ gay, tay lăm lăm vũ khí, còn Hộ Pháp Khuyến Thiện mặt trắng, tay cầm viên ngọc. Tượng Khuyến Thiện ở bên trái, Trừng Ác ở bên phải với nguyên tắc “Tả trọng hữu khinh” (bên trái trọng hơn bên phải). Tượng Hộ Pháp thời này đều đắp bằng đất luyện, trang trí rườm rà và vụn, sơn quét nhiều màu. Điều này phổ biến trong khắp mọi chùa.

14- Đức Ông:

Lấy điển tích về cùng xuất hiện đồng thời chứng minh khi Đức Thích-ca vừa thành đạo. Trưởng giả Cấp-cô-độc, một nhân vật thời Thích-ca tại thế, đã mua một khu vườn cây xây tịnh xá, ngôi chùa rất to lớn đầu tiên trên thế giới, thỉnh Phật Thích-ca về thuyết pháp. Sau này ông được coi là người bảo vệ tài sản của nhà chùa. Vì vậy người ta gọi là Đức Ông

Tượng có hình dáng quan văn, đội mũ cánh chuồn, mặt đỏ, râu dài và đen, mắt sắc, vẻ mặt nghiêm nghị, tay phải cầm bút, tay trái cầm sổ ghi chép các công việc xẩy ra ở chùa và các công đức thành tâm của tất cả ai đến lễ Phật tại chùa. Vì vậy khi vào chùa lễ Phật, đầu tiên là phải làm lễ trước ban thờ Đức Ông để kính cáo, sau đó mời ra chính giữa Phật điện để lễ Phật.

Đức Ông có thể có hai thị giả là Già Lam và Chân Tể đi kèm. Tượng hai vị này cũng được tạo hình là quan văn đứng hoặc ngồi hai bên Đức Ông. Một vị tay cầm bút, một vị tay cầm sổ sách, cũng có chùa một vị là quan văn tay cầm sổ sách còn vị kia là một võ tướng tay cầm binh khí.

15- Thánh Tăng:

Hay còn gọi là Đức Thánh Hiền. Tượng được tạo hình là một vị tăng đầu đội mũ tỳ lư thất phật, vành mũ là 7 cánh sen, mỗi cánh sen có hình một đức Phật, tay cầm chén, tay bắt ấn. Tượng chính là hình ảnh ngài A Nan Đà tôn giả vâng theo lời Phật làm nhiệm vụ truyền bá đạo Phật, phân phát cơm cháo… cho các chúng sinh bị đói khát.

Thánh Tăng cũng có hai trợ thủ là Diệu Nhiên và Đại Sĩ, thường được đặt trong tư thế đứng hầu: một pho với khuôn mặt mầu xanh dữ tợn, còn một pho hình dáng nhân từ hiền hậu.

16- Tổ truyền đăng/ Thập Bát La Hán:

- Tổ truyền đăng:

Theo lịch sử Phật giáo thì sau khi đức Phật Thích Ca Mầu Ni tịch diệt, ngọn đèn Phật giáo ở Tây Thổ (Ấn Độ) được 28 vị Tổ kế tiếp nhau truyền thừa thắp sáng. Đến tổ 28 của Phật giáo Tây thổ là Bồ Đề Đạt Ma đã truyền sang Trung Quốc và trở thành sơ tổ của dòng Đông Độ, phát triển đến Tổ thứ 6 là Huệ Năng đại sư thì chia ra các thiền phái. Như vậy tất cả có 33 vị Tổ chung được gọi là Tổ Kế Đăng (hay Tổ Truyền Đăng).

Bộ tượng này thường đặt ở hai dãy hành lang hoặc nhà hậu. Các tượng này được chọn trong 28 vị tổ đầu tiên ghi trong sách Thiền Uyển kế đăng lục. Ý nghĩa của các tượng này là: các vị tổ có nhiều nguồn gốc, thành phần xuất thân khác nhau, nói lên tính hòa đồng không phân biệt đẳng cấp của nhà Phật. Mặt khác những thành tích gắn với các tổ liên quan tới bước phát triển của Phật giáo từ hệ thống Tiểu thừa chuyển dần sang Đại thừa, từ không gian hẹp phát triển ra khắp nơi… Thường là lấy 18 vị trong số 20 vị Tổ đầu của Tây thổ nhưng bỏ Tổ 11 và Tổ 15. Đó là các vị Tôn Giả: Ma Ha Ca Diếp, A Nan Đà, Thương Na Hòa Tu, Ưu Ba Cúc Đa, Đề Đa Ca, Di Giá Ca, Bà Tu Mật, Phật Đà Nan Đề, Phục Đà Mật Đa, Hiệp, Mã Minh, Ca Tỳ Ma La, Long Thụ, La Hầu La Đa, Tăng Già Nan Đề, Già Da Xá Đa, Cưu Ma La Đa, Xà Dạ Đa. Vì con số 18 này mà người ta thường nhầm các vị Tổ Truyền Đăng là 18 vị La Hán như ỏ chùa Tây Phương rất nổi tiếng ở Hà Tây. Song tượng Tổ Truyền Đăng thường là những tác phẩm điêu khắc bám sát cá tính nhân vật, điển hình hóa, tổng hòa những nét cá biệt để nêu bật cái thực và cái thần của mỗi vị tổ, chứ không nhang nhác giống nhau như tượng La Hán.

- Thập bát La Hán:

Theo sách Pháp trụ ký thì đức Phật chỉ định 16 vị La Hán sống mãi ở cõi đời này để tế độ chúng sinh. Đó là các vị Tôn Giả: Tân Độ La Bạt La Nọa Xà, Ca Nhạ Ca Phạt Ta, Ca Nhạ Ca Bạt Ly Noa Xà, Tô Tần Đà, Nhạ Cư La, Bạt Đà La, Ca Lý Ca, Phạt Xà La Phất Đà La, Thú Bác Ca, Ban Thác Ca, La Hỗ La, Nà Già Tê Na, Nhân Yết Đà, Phạt Na Bà Tư, A Thị Đa, Chú Đồ Bán Thác Ca. Về sau, có người thêm hai vị Tôn Giả nữa để thành 18, hoặc là Khánh Hữu và Tân Đầu Lư, hoặc là Ca Diếp và Quân Đồ Bát Thán. Bộ tượng này cũng thường được đặt ở hai dãy hành lang trong chùa.

 HỆ THỐNG TƯỢNG PHẬT CHÙA KÍNH PHÚC THỊ TRẤN HƯƠNG CANH.
 Chùa Kính Phúc ở thị trấn Hương Canh thuộc dòng phái đại thừa Bắc Tông. Xưa kia chùa có hệ thống tượng Phật hết sức phong phú và sinh động. Những năm tạm chiếm (1949-1954) thực dân Pháp  đã đóng quân ở đình Hương Canh và chùa Kính Phúc. Hệ thống tượng phật bị phá hủy nhiều, quang cảnh chùa tiêu điều ảm đạm. Sau những ngày ấy, hệ thống tượng phật của chùa lại được sửa sang và bổ sung thêm. Tuy nhiên vẫn không được đầy đủ như xưa.


Vào những năm hợp tác xã, chùa Ngọc Sơn do cũ nát đã được dỡ bỏ để xây nhà cải tiến HTX Hương Ngọc, toàn bộ tượng phật được đưa lên chùa Kính Phúc phối thờ, do đó đã có ý kiến loại bỏ và bổ sung sắp xếp lại hệ thống tượng Phật sau khi chùa trùng tu.

Khi sở Văn Hóa Vĩnh Phúc tiến hành khảo sát để công nhận di tích lịch sử quốc gia chùa Kính Phúc thì chùa chỉ còn 32 pho, phần nhiều được đắp bằng đất. Những năm sau gần đây ban quản lý chùa tự  ý cho quét sơn tây lên lớp sơn then cổ kính do vậy mà dẫn đến hình ảnh xấu của những pho tượng cổ. Các tượng phật đều nghệch ngoạc  màu sơn Tây mà mất đi dáng vẻ ban đầu.


(ĐANG CẬP NHẬT)

Thứ Hai, 9 tháng 4, 2012

LÝ LỊCH DI TÍCH CHÙA KÍNH PHÚC



Phần địa giới thời hậu Lê thì chuyên viên Sở Văn Hóa Vĩnh Phúc là ông Nguyễn Chí Ninh đã nhầm, thực tế Hương Canh không giờ thuộc Bình Tuyền cả mà mãi năm 1890 Hương Canh vẫn thuộc Sơn Tây. Có lẽ ông theo sách  Địa Chí Vĩnh Phúc của Nguyễn Xuân Lân, NXB Sở Thông tin- Văn Hóa- Thể Thao Vĩnh Phúc nên đã nhầm.













Thứ Năm, 16 tháng 2, 2012

NHỮNG CÂU ĐỐI Ở CỔNG CHÙA KÍNH PHÚC

Tam Quan chùa Kính Phúc làng Hương Canh được xây vào năm 1925, cùng lúc với làm nhà Tự Môn. Tam Quan có 3 cửa vòng, cửa chính cao rộng, hai cửa nách đối xứng nhỏ hơn nhiều. Tất cả đều có cánh cổng gỗ có con lăn.

Mọi người nói rằng chùa xưa có nhiều câu đối cả câu đối gỗ và câu đối trên tường, trụ , câu đối gỗ thì đã mất hết trong khoảng những năm tạm chiếm. Các cụ kể lại câu đối gỗ do người thập phương cung tiến, còn câu đối ở trên tường đa phần do cụ giáo Hiên (1884-1949) sáng tác và tự tay viết chữ . Tuy nhiên, những năm sau này   không thấy  ở cổng chùa có bất kỳ một câu đối nào. Tất cả các cột trụ và tường bao chỉ được quét vôi trắng hoặc quét màu ve vàng nhạt.

[caption id="attachment_826" align="aligncenter" width="459" caption="Câu đối cổng chùa Cả- Ảnh tư liệu"][/caption]

Khoảng năm 1995, khi  tiến hành quét vôi Tam Quan hàng năm, người ta  thấy tróc ra một lớp vôi lớn, mảng vôi ấy là do  lớp vôi quét hàng năm được phủ chồng lên nhau. Bất ngờ thấy nét mực nho cửa chữ Hán bị lấp trong những tầng vôi mỏng đã lâu ngày, các cụ  cho thợ cậy bỏ lớp vôi, ba chữ  đại tự  trên cổng chính được phát lộ.  Cho rằng sẽ còn nhiều dòng chữ bị phủ lấp, tốp thợ tiếp tục cạy bỏ lớp vôi cũ ở các cột . Lần lượt trên 4 cột và trụ hai bên cửa chính 6 vế đối lần lượt hiện ra tương ứng với nội dung của 3 câu đối, hai câu đối  bên  trong  7 chữ  và một câu đối 6 chữ  ở ngoài cùng.

Vậy là những câu đối của cụ giáo Hiên  đã ẩn mình dưới những lớp vôi dày bao năm nay vẫn còn, vì xưa kia cụ mục Xuân cho khắc chữ bằng cách dán  giấy bản đã viết chữ  Nho  lên tường trát còn ẩm, rồi dùng mảnh bát hay đầu bay mỏng mà nhấn theo viền ngoài nét chữ. Viền ngoài bị hằn sâu,  ở giữa nét chữ thì tròn đều gọi là khắc lòng giếc. Vữa trát tường vốn là hỗn hợp của vôi, giấy bản, mật mía trộn đều nên vừa dẻo lại vừa dai, khô rồi thì cứng như  gạch nên những nét mác, nét sổ của người viết chữ  đẹp nhất trong làng được đôi tay tài hoa của những ông Mục  ghi hình nguyên bản lên tường.  Khi cột trụ đã khô rồi người ta dùng mực tàu tô lại những nét chữ ấy, mực Tàu có màu đen đậm lại không thấm nước không bị chảy vì thế người ta chỉ tô lại chữ khi bị mờ bởi thời gian.

Sau khi đã thấy nét chữ, ông Nguyễn Hữu Tuệ  là người khéo tay trong làng được các cụ ủy nhiệm tô lại những nét chữ  xưa.Ba chữ  lớn ở bức hoành trên cửa chính là rõ nét hơn cả, các chữ ở nhỏ ở cá cột cũng rất đẹp nét chữ  tươi tắn mà đều tăm tắp.

Trong số học trò làng theo học cụ giáo Hiên, người cuối cùng trong làng còn hay chữ khi ấy là cụ Tạ Dụ đã hơn 80 tuổi được các cụ nhờ đọc chữ . Cụ nhìn xong rồi nói 3 chữ ấy là 'TỰ MÔN SỞ".  Thì ra Tự Môn Sở chính là đây, chữ trên cao như  nhắc nhở cho mọi người thập phương  đây  biết rằng chốn này xưa kia đã từng là trụ sở  chính của làng Cánh xưa kia.

[caption id="attachment_814" align="aligncenter" width="240" caption="TỰ MÔN SỞ"][/caption]

Không rõ những đôi câu ấy có được cụ Dụ đọc và dịch nghĩa không, chỉ biết rằng những năm sau này không ai còn nhớ và đọc được những chữ  ấy nữa. Có lần có người thầy cúng phương xa khi về  chùa cúng  được nhờ đọc, ông lẩm nhẩm rồi nói rằng:  "Câu đối hay mà  mất nhiều nét rồi, khó luận ra là chữ gì".

*


*        *


Khi chúng tôi khảo sát về chùa Kính Phúc những năm 2005, khi đó những  câu đối vẫn còn, tuy nhiên chữ  lại được tô lại bằng sơn tây do đó bị sai lệch nhiều. Phải dùng giấy ráp để đánh đi lớp sơn tây và vôi cũ mới đọc được nét chữ xưa, dần dần đọc hết được cái chữ Hán.

Trụ cổng chính có đôi câu đối

[caption id="attachment_816" align="aligncenter" width="300" caption="KÍNH PHÚC TỰ TIỀN TIÊU ĐỊA THẮNG -                      KỲ ANH HỘI THƯỢNG LỆ NHÂN HÀO"][/caption]

Tạm dịch:

Trước  chùa Kính Phúc, nơi cảnh đẹp


Hội Kỳ Anh,  người  hào kiệt bậc bề trên.


Câu đối nêu lên vị trí của Tự Môn và ý nghĩa của chốn Tự Môn xưa kia, ý cũng là ca ngợi nơi đây ĐỊA LINH- NHÂN KIỆT


Trên hai trụ biểu có đôi câu đối:




[caption id="attachment_817" align="aligncenter" width="407" caption="BẮC TIẾP ĐIỆN TỰ TÔN PHẬT GIÁO-                                                                     ĐÔNG LIÊN ĐÌNH VŨ TRỌNG THẦN UY"][/caption]

Tạm dịch:

Bắc giáp điện chùa nơi thờ Phật


Đông liền đình, chốn trọng thần uy.


Câu đối tả cảnh, nêu rõ cái địa thế của Môn Tự  xưa, phía Bắc là thượng điện chùa Kính Phúc, phía đông giáp đình Hương Canh. Xưa kia nơi ấy là một trong trong những thế đất đẹp nhất  làng, từ  Tự Môn, Tam Quan, cổng làng, Cầu Treo thẳng hàng với nhau.

Hai câu ngoài cùng không còn đủ chữ, vế thứ nhất 1 chữ cuối cùng chúng tôi chưa nhìn ra, về thứ hai tường bị tróc vữa nên mất 3 chữ cuối.

Những chữ còn lại đọc được là


TẢ PHÁI XUÂN KHAI..


HỮU BIÊN TRÚC...


Cho đến nay dù đã đi hỏi, tìm kiếm nhiều nguồn thông tin, nhưng chúng tôi chưa tìm được đầy đủ câu đối trên.

Ngoài ra chúng tôi còn  đọc thêm 1 câu đối viết bằng sơn tây viết trên cổng, chữ  nguệch ngoạc  khó đọc.


TỰ MÔN TỌA, XUẤT LỰC XUẤT TÀI HỢP THÀNH QUẢ PHÚC


HƯƠNG- NGỌC- TIÊN, TAM CANH-TAM XÃ NHÂN VẬT AN NINH


Tạm dịch:


Tòa Tự Môn xuất lực xuất tiền tài tạo nên phúc lớn


Hương - Ngọc - Canh ba làng Cánh - ba xã người và cảnh trí luôn bình yên


Thông qua việc tìm hiểu câu đối ở cổng chùa Kính Phúc có thể thấy rằng đây là câu đối tả cảnh Tự Môn chứ không phải câu đối nhà Phật, cũng để thấy rằng xưa kia vị trí và ý nghĩa của Tự Môn trong làng Cánh xưa.

Trần Ngọc Đông

Sưu tầm và dịch nghĩa năm 2005

TỰ MÔN SỞ

Tự Môn Sở nếu dịch Nôm có nghĩa là chốn cửa chùa.Tuy nhiên ở Hương Canh, Tự Môn Sở đã là một danh từ riêng chỉ một biểu tượng cho tinh thần chống giặc giữ làng và sự tôn nghiêm trong trật tự làng xã xưa kia.

Trong di cảo viết tay về làng Hương Canh. Cụ Nguyễn Khắc Miễn có dành 1 chương để viết về tự môn sở có tên là " Chuyện thứ 6- Việc làm và hình thế Tự Môn "

Cụ Miễn có viết:

     Nói đến Tự Môn thì thực đã thấy một dáng đẹp bày ra ở trung tâm làng. Ở làng khác thì chỉ là cửa Tam quan chùa, nhưng ở ta thì lại là việc khác.  Nói đến Tự Môn, một công trình kiến trúc tuy nhỏ hơn đình, nhưng hình dáng rất đẹp. Về hướng thì vè cổ đã ghi

“ Chính hướng nam vạn thuỷ lai triều”.


 Về hình dáng thì nó có 9 cái mái lồng khoá vào nhau hài hoà cân đối.Phần trước của thượng các thì nhô lên, phần sau của hậu cung thì lùi lại càng ngắm càng đẹp. (Tôi góp ý này, các vị là người Tam Canh khi nào đi qua đấy thử ngắm lại xem.) 

Tự Môn mới được làm lại từ khi rỡ Miếu Hạ về, tôi đã biết và đi xem,khoảng năm 1925. Thợ cả mộc là cụ Hán, thợ cả ngoã là cụ Mục Khoa.Hai bên có đắp Thanh long và Bạch hổ,trên cổng chính có cuốn thư đề 3 chữ “TỰ  MÔN  SỞ’’ nét chữ cụ giáo Hiên bây giờ hãy còn.(Còn 2 con hạc hai bên cổng đã mất, cổng cũng rất đẹp).Có 2 cột trụ nhỏ hơn 2 cột trụ ở đình nhiều.,tiếc rằng  ở đình nay không còn nữa. Phần sau chùa mất đi một công trình kiến trúc độc đáo là gác chuông. Là một nhà vuông, tám mái cong đều,có 8 đao, dưới là 16 cột,tàng trên 4 cột,có thang vững chắc,trên treo một chuông, một khánh. Chuông khánh giờ vẫn còn, kiểu nhà rất đẹp,rất cổ kính, tiếc rằng khoảng năm 1951 khi bị địch chiếm đóng đã bị cháy. Hàng năm cứ ngày hội đánh đòn (mùng 4,5,6Tết) thì trẻ con tự do trèo lên tha hồ đánh.Phía sau gác chuông là 5 gian nhà tổ, có nhiều tượng Phật cổ,liền hai bên là tăng phong đã bị phá khi địch chiếm đóng.

   Từ nhà Tổ xuống Tự Môn rất dài, mỗi kiểu mỗi khác. Trước mặt Tự Môn có cây đề Bạch thạch dáng đẹp,xung quanh xây bệ,gốc treo lơ lửng mấy chục cái bình vôi.Cây này nhiều người mê tín cho là có vịt vàng,sau khi tu sửa lại Tự Môn làng đã ngả đi và xây vào đó một cái sân bán nguyệt cho bớt âm u tĩnh mịch.

....Thời gian đã xoá dần tuổi thiếu niên,bây giờ chưa biết toàn bộ cảnh chùa …

          Tự Môn Sở là nơi hội họp của 3 làng.Thường thường có 4 cụ trùm  (Hương Canh 2, Ngọc Canh 1, Tiên Hường 1)gọi là trùm nước,không ai hiểu được cái tên này.  Có lẽ tục này có từ đời ông vua tị nạn ở làng ta,mỗi làng được cử 12 người gọi là quan viên,văn thuộc, toàn những con nhà giàu có, tự tôn nhau gọi là được tiến.Mỗi năm ở đây chỉ họp 2 lần để đề ra điều lệ hương ước. Mỗi năm có một bữa tiệc to gọi là tuần tiết liệu.Cũng có cụ góp được ý kiến ích nước lợi nhà còn thì đa số là đồng ý cả. Tôi còn ít tuổi chưa được dự, nhưng vì thích nên sưu tầm.

      Tôi lớn lên thấy ở đây làm được mấy việc có ích cho dân:

 Việc thứ nhất : Bắt bỏ lề đơm Tết bằng bánh, thịt, chuyển sang đơm Tết bằng tiền.Trước đây khi Tết đến con thứ phải đem đơm(lễ vật) đến nhà con trưởng độ nửa cân thịt,2-3 cái bánh chưng, một đấu gạo (quãng 1-1,5 kg) cau hương.

Một nhà thường 2-3 cái lễ, đến nhà anh trưởng,nhà bố mẹ vợ …nhà nghèo lại đông con khá là gay go. Nghị quyết Tự môn bắt bỏ,ai đem bị tịch thu,chuyển sang đơm bằng tiền từ khoảng 25-26 Tết.Hiện bây giờ vẫn theo lệ này  (đơm bằng tiền).

Việc thứ hai :Đám ma trong nhà không được ăn cỗ.Ngày xưa nhà có cha mẹ chết con cái phải chạy lợn gạo để tế lễ ăn uống 3-4 ngày,đúng như nhà thi sĩ nào đã phải kêu lên

     “Xung quanh chiếc quan tài quàn đó


Vài ba mươi mâm cỗ ngổn ngang


Tiết canh, lòng lợn, mỡ màng …”


Nghị quyết Tự Môn là nếu chưa chôn mà ăn cỗ tại rạp, làng bỏ không tế,hàng giáp không khiêng và còn bắt vạ. Nghị quyết này đến giờ vẫn thực hiện,hơn nhiều xã bạn xung quanh ta.

Việc thứ ba  :Trước đây đám ma phải làm nhà táng giấy rất tốn kém.Các cụ đề ra làm hai cái nhà táng gỗ. Đón thợ về làm 2 cái nhà táng gỗ tại chùa Cả (tức chùa Kính Phúc), một cái to cho người già, một cái cho người trẻ. Cấm không ai được làm nhà táng giấy nữa.

 Việc này tôi đã biết, người được đi đầu tiên là cụ trùm Thao, là cụ ông Trung Mai, dân mừng mãi vì cụ vừa cao tuổi vừa có danh vọng. Nhà táng này cái lớn vẫn còn, cái nhỏ bị địch phá mất hồi tạm chiếm (1949-1953). Số dân lạc hậu có đốt trộm 1-2 cái nhà táng giấy, sau không thấy ai hưởng ứng mới bỏ hẳn.  Những việc làm tiến bộ như thế ta cũng nên nhắc lại cho vui. Giá các cụ không làm thì bây giờ cũng theo phong trào mà bỏ.

        Những nghị quyết đề ra các việc này khoảng độ năm 1935-1936 rất là tiến bộ. Người đề xướng ra việc này –theo tôi biết-là cụ Nguyễn Khắc Lâm.

Tam Canh-1990



Qua câu chuyện của cụ Miễn và lời người xưa kể lại, chúng ta biết phần nào ý nghĩa của Tự Môn ở  Hương Canh qua đó trong khuôn khổ bài viết này, chúng tôi  cũng sẽ tìm hiểu hình thế và chức năng của Tự Môn Sở  trong cộng đồng dân cư nơi đây trong xã hội xưa

Tự Môn Sở là gian nhà nằm ở chính diện chùa Kính Phúc, ngay khi bước vào Tam Quan.

Theo kết cấu chùa đặc trưng ở Miền Bắc, kiếu trúc có dạng như sau: Tam quan (Gác chuông) - Sân chùa ( Có cây hương)- Chính điện- Hậu đường (nhà tổ) hai bên là hai dãy hành lang.

Nhưng ở chùa Kính Phúc kết cấu ta có thể thấy là:  Tam quan (Không có chuông, khánh) -Tự Môn Sở- Sân chùa (có cây hương)- Chính điện- Hậu đường (Nhà Tổ- nay đã không còn)- Hai bên là hai dãy hành lang (nay đã không còn). Điều đó cho thấy nơi mà những chùa khác đặt gác chuông thì tại chùa Kính Phúc đó là Sở Môn Tự. Vì thế khi chùa chưa xây lại gác chuồng bằng bê-tông phía sau chùa bây giờ  nhiều người nơi khác qua đây lầm tưởng đó là gác chuông.

Theo lời kể của người già trong làng Tự Môn xưa kia chính là Tam Quan  chùa Kính Phúc. Ở đó cũng là một nhà hai tầng tám mái, có chuông và khánh treo ở tầng trên.

Trong Vè làng Cánh  quyển 1 tác giả Hoàng Long sáng tác năm Canh Ngọ có phần tả lại những buổi họp của hội đồng kỳ mục:

"Trước cửa chùa có văn có võ


Khi hội đồng rực rỡ hai bên


Các đẳng già chăm chắm ngồi trên


Dưới chợ họp ầm ầm mua bán"


Cho thấy rằng  Tự Môn là trụ sở hành chính của làng Cánh xưa từ  rất lâu rồi, khi ấy đã có sự quy củ trong tổ chức hoạt động của những vị trong hội đồng kỳ mục làng.


Vè làng Cánh quyển năm Giáp Thân 1884,  đoạn tả cảnh làng Hương Canh có viết:


"Đội cơ sắp đặt cả rồi


Lệnh truyền đâu đấy cứ lời Tự môn


Kia thời điếm nọ thời đồn


Nhất tuân như lệnh ai nào dám sai


Có khi trống điểm canh dài


Chuông chiền lặng tiếng, mõ hồi cóc kêu


Năm trống canh năm năm truyền lao


Thâu đêm suốt sáng ai nào dám sai"


Không chỉ là trụ sở hành chính của làng,  Tự Môn còn là sở chỉ huy của đội quân giữ  làng của các cơ. Đứng đầu là Đội Cơ,  dưới có các Quản cơ. Quản cơ chỉ huy một đội quân khoảng  hơn hai chục người, khi làng có biến từ Tự Môn sẽ đánh chuông báo động, đội quân ấy ngay lập tức  sẽ tụ họp ở các điếm ngõ mà nhận nhiệm vụ. Các quản cơ nhận lệnh từ  Đội Cơ từ Tự Môn mà chạy về các ngõ truyền đạt với dân binh.


Bài vè làng Cánh năm 1884 còn ghi lại cảnh canh giữ làng khi quân Cờ  Đen trên đường từ  thành Hưng Hóa  đến thành Bắc Ninh có đóng trại tại quán Hạnh. Dân binh nhận lệnh từ Tự Môn đã chuẩn bị phòng thủ như  sau:


"Tự Môn năm tiếng chuông rền


Ba bề nổi trống, bốn bên kéo cờ


Việc binh ai dám hững hờ


Súng kề bờ luỹ ,giáo giơ mặt thành"


 Điều cũng cho thấy rằng khoảng cuối đời Nguyễn Tự Môn là một sở chỉ huy của dân binh ngày ấy. Hơn nữa khi ấy tại Tự Môn có để chuông. Ngày rằm, ngày sóc thì nhà chùa đánh. Khi có lệnh thì chuông chùa trở thành chuông lệnh cho các cơ biết tin mà tụ họp. Điều ấy khiến chúng tôi cũng có thể khẳng định rằng xưa kia Tự Môn - Gác Chuông- Tam Quan chùa Kính Phúc vốn là một.


Bước vào thời kỳ Pháp thuộc, làng Hương Canh cũng bị tác động nhiều thay đổi bởi các cải tổ hành chính của người Pháp. Làng Hương Canh khi ấy không còn là một làng tự quản bởi dân binh. Có thời gian Hương Canh lại trở thành tỉnh lị tỉnh Vĩnh Yên (1890)  nên Tự Môn dưới tư cách là một sở chỉ huy đã không còn. Tuy nhiên Tự Môn vẫn là một trụ sở hành chính của hội đồng kỳ dịch sau này là hội đồng hương hội với những buổi họp để bàn về hương ước, các việc chuẩn bị cho tế đình, lễ hội vẫn diễn ra tại đây.



Năm 1925 sau khi hoàn thành lên táng đình Hương Canh, ba làng Cánh quyết định sửa sang lại Môn Tự bằng việc chuyển gác chuông ra phía sau chùa, làm mới một nhà 2 tầng tám mái tuy nhiên không theo kết cấu chồng diêm truyền thống mà thiết kế hai mái lồng vào nhau, rất lạ.  Thêm nữa, các chức sắc cho xây thêm  tam quan có ba  cổng vòm phía trước. Trong nhà Môn Tự  có ban thờ , có thần vị của Hùng Vương, đấy cũng là cách nhắc nhở về việc dựng nước giữ nước của dân tộc Việt Nam.


Sau cách mạng tháng 8, Tự Môn không được dùng làm trong việc  gì nữa nhưng dân làng Hương Canh vẫn quen gọi bằng cái tên Tự Môn. Tự Môn khi ấy là môt gian nhà gỗ hình vuông, có bậc cao. có 4 cửa vòm tứ phía. Từ  Tam Quan vẫn có thể nhìn thẳng tới của chùa vì Tự Môn chỉ xây trụ gạch đỡ ở các góc mà thôi. Tuy nhiên  khi dân làng đi lễ chùa bước thẳng lên Tự Môn để vào cả mà vẫn đi vòng sang hai bên. Có lẽ cái ý thức về nơi tôn nghiêm chốn Tự Môn vẫn còn trong suy nghĩ của mọi người.


Khoảng những năm 1999-2000 Tự Môn được các cụ  xây gạch bịt kín hết các cửa vòm trong một lần tu sửa chùa để tạo thành một nhà kín chỉ để lối cửa đi vào. Có lần chúng tôi được phép vào nhìn lại bên trong, ngửa mặt lên nhìn bộ vì kèo mới thật là độc đáo. Các xà cột lồng vào nhau rất khéo léo mà đẹp mắt, không thấy đề niên đại trên thượng lương. Các xà nách, cột chỉ bào trơn đóng bén không đục trạm. Duy chỉ ban thờ có đục cửa võng như thường thấy ở các đình, trên ban thờ không còn bài vị chỉ còn hai con hạc  trên tường bằng mực xanh đội nến do cụ Mục Xuân vẽ những năm làm lại Tự Môn.


Năm 2011 chùa Kính Phúc được đại tu, Tự Môn được làm mới. Sở văn hóa không dựa vào kết cấu cũ trong lịch sử mà xây một nhà hai tầng tám mái có bức bàn và cửa gỗ. Di vật duy nhất còn lưu được của Tự Môn Sở xưa kia là bức trạm ban thờ, màu gỗ cũ giường lạc lõng trong những cột gỗ mới tinh. Tam Quan sơn lại, tu bổ những nơi bị  tróc lở vì thời gian hay đạn pháo năm tạm chiếm. Ba chữ Tự Môn Sở của cụ giáo Hiên viết năm 1925 vẫn bị tô sai như hơn 10 năm trước.


 Dẫu rằng  thời gian có trôi qua, cảnh vật có đổi thay thì ý nghĩa của Tự Môn Sở vẫn còn còn trong tâm trí của người làng Cánh, nghĩ về Tự Môn người làng Cánh tự hào về truyền thống giữ làng từ ngàn xưa để rồi đi đây vẫn luôn hường về quê hương mong cho quê hương ngày càng đẹp đẽ hơn giàu mạnh hơn. Mỗi lần về quê khi vào chùa như  còn như thấy câu ca:


"Tự Môn tám mái ai làm


Chuông chùa gióng giả ngân vang đêm rằm"



Tự Môn 2011


......Bắc Ninh 16.02.2012...


Chủ Nhật, 5 tháng 2, 2012

TỐI MƯỜI TƯ Ở CHÙA LÀNG

Đêm mười tư tháng riêng mưa xuân bay phơi phới như những lớp bụi mờ. Trời không còn rét buốt như những ngày tết âm lịch nhưng vẫn còn cái se lạnh của những ngày đầu xuân.

Đã hơn 9h tối nhưng đường làng vẫn tấp nập những người đi lễ chùa. Tối nay là mười tư và ngày mai là ngày rằm, ngày lễ chùa lớn nhất trong năm ở quê tôi.

Năm nay, chùa làng được làm lại, chùa mới hình dáng vẫn thế nhưng có vẻ cao rộng hơ n xưa.  Đâu rồi còn văng vẳng câu thơ cha  đọc cho nghe hồi tấm bé:

 Chùa làng rêu phủ mái nâu.


Dân làng thờ phật để cầu bình an


Ngôi chùa cổ như  trong câu thơ đã không còn khi trải qua nắng mưa thời gian của hơn ba thế kỷ đã trở nên xuống cấp phải dỡ đi làm mới.

Chùa làng được trùng tu, lên chùa ai cũng thấy vui, cùng hớn hở lên chùa để cầu Phật ban cho sức khỏe  và bình an với tấm thành tâm nhất cũng là để chiêm ngưỡng ngôi chùa mới vừa hoàn thành.

Chùa làng, bao năm trôi qua cái dáng vẻ trầm mặc vẫn như vậy. Dân làng, cho dù cuộc sống đang biến đổi từng nhưng niềm tin vào Phật đạo vẫn chẳng đổi thay.

Chùa làng ơi... dù đi nơi đâu con vẫn như nghe tiếng chùa ngân nga như chỉ lối dẫn đường trong bể khổ cuộc đời,  con luôn nhắc trong lòng ngôi chùa nơi mình đã sinh ra. Chùa Cả ơi!

[caption id="attachment_595" align="aligncenter" width="600" caption="Chùa được che rạp để chuẩn bị cho ngày lễ lớn nhất trong năm"][/caption]

[caption id="attachment_596" align="aligncenter" width="600" caption="Dân làng đi lễ chùa tối mười tư"][/caption]

[caption id="attachment_597" align="aligncenter" width="600" caption="Tam thế Phật-Thích Ca ngồi trên tòa sen, còn Văn Thù và Phổ Hiền đứng trên tòa sen"][/caption]

[caption id="attachment_598" align="aligncenter" width="600" caption="Tượng Quam Âm Thị Kính bị bôi sơn tây"][/caption]

[caption id="attachment_624" align="aligncenter" width="600" caption="Vi Đà Hộ Pháp- Ông Thiện bị bôi sơn tây"][/caption]

[caption id="attachment_625" align="aligncenter" width="600" caption="Tiêu Diện Đại Sĩ - Ông Ác cũng bị bôi sơn tây "][/caption]

[caption id="attachment_627" align="aligncenter" width="600" caption="Ngọc Hoàng Thượng Đế và Nam Tào -Bắc Đẩu"][/caption]

[caption id="attachment_629" align="aligncenter" width="600" caption="Tượng gỗ sắp được đưa lên chùa thay thế tượng đất"][/caption]

[caption id="attachment_632" align="aligncenter" width="600" caption="Tượng Quan Âm Thị Kính mới và đứa con nuôi chỉ đặt vừa lòng bàn tay"][/caption]

[caption id="attachment_634" align="aligncenter" width="600" caption="Nhà Tổ xưa, nay được chuyển thành điện Mẫu"]Chua Kinh Phuc[/caption]

[caption id="attachment_600" align="aligncenter" width="600" caption="Gác chuông-khánh chùa"][/caption]

[caption id="attachment_601" align="aligncenter" width="600" caption="Tự Môn Sở xây lại năm 2011"][/caption]

Tam Quan xây năm 1925

Thứ Bảy, 4 tháng 2, 2012

NIÊN ĐẠI CHÙA KÍNH PHÚC

Bấy lâu nay những thông tin về Hương Canh nói chung và cụm di tích 3 đình, chùa ở Hương Canh thường được đăng tải trên các thông tin đại chúng thường không chính xác. Sau đó những “tác giả” lại “tham khảo” lẫn nhau khiến sự  sai lệch mỗi ngày một nhiều.

Là những con Hương Canh, chúng tôi thấy phải có trách nhiệm cải chính lại những thông tin ấy để không những người Hương Canh mà những người quan tâm đến Hương Canh đều không hiểu sai lệch về nơi đây.

1.Niên đại Đình Hương Canh。

2. Niên đại đình Ngọc Canh。

3. Niên đại đình Tiên Canh

4. Niên đại chùa Kính Phúc。

5. Niên đại điếm Chuôi

NIÊN ĐẠI CHÙA KÍNH PHÚC

Trước hết xin đăng tải một số bài viết giới thiệu về chùa Kính Phúc được đăng tải trên những phương tiện thông tin đại chúng

Chùa Kính Phúc toạ lạc cạnh đình Hương Canh, thuộc thị trấn Hương Canh. Từ Hà Nội theo quốc lộ 2 đến khu công nghiệp Bình Xuyên, đi thêm 2km là đến Hương Canh và chùa Kính Phúc.

Căn cứ vào nội dung khắc trên cây hương 4 mặt bằng đá, chùa Kính Phúc được xây dựng vào niên hiệu Vĩnh Thịnh thứ 2 (1706) đời vua Lê Dụ Tông, huý Duy Đường, do ông Ngô Quang Toàn (trụ trì tại chùa Kính Phúc khi còn bằng tranh, tre, nứa, lá) tên chữ là Phúc Thái, pháp danh Huyền Ninh, cùng vợ là bà Nguyễn Thị Tích, ở xã Thượng  Cát, huyện Từ Liêm, phủ Quốc Oai, đứng ra hưng công.

Chùa nhìn theo hướng Tây Nam, khuôn viên có diện tích 1.352m2. Mặt bằng kiến trúc kiểu chữ “Công”. Trước chùa là “Tự Môn Sở”, được xây ghép thêm vào thời Khải Định, làm nơi họp của các cụ trùm để  thống nhất các nội dung công việc có liên quan tới cả 3 làng Hương, Ngọc, Tiên. “Tự Môn Sở” có nghĩa là “nơi làm việc trước cổng chùa”. Qua Tự Môn Sở, đến một sân rộng, rồi mới đến chùa.

Tiền đường gồm 5 gian, 2 dĩ được nối với toà thượng điện song song bằng 3 gian ống muống. Hệ thống chịu lực gồm 52 cây cột gỗ, 14 bộ vì kèo, vừa theo kiểu “chồng rường”, vừa theo kiểu “chồng nóc”. Năm Tân Tỵ, niên hiệu Cảnh Hưng thứ 22 (1761), chùa được trùng tu, nghệ thuật điêu khắc không nhiều, phần lớn là bào trơn đóng bén. Đặc điểm của chùa Kính Phúc là gác chuông ở phía sau, trên treo một quả chuông bằng đồng thau, không khắc chữ. Còn chiếc khánh đồng, kích cỡ khoảng 0,80 x 0,60m, có hàng chữ “Kính Phúc Tự Khánh” và năm đúc chuông “Tự Đức Tân Mùi” (năm thứ 24 đời vua Tự Đức triều Nguyễn 1871).

Thời kỳ kháng chiến chống Pháp, ở gần Bốt Đen nên chùa trở thành hoang phế, hệ thống tượng bị thất thoát nhiều. Sau hoà bình một số nghệ nhân ở địa phương, đã bổ sung những pho tượng bị huỷ hoại.

Năm 2000, chùa Kính Phúc được Bộ Văn hoá Thông tin ra quyết định công nhận là di tích lịch sử văn hoá cấp Quốc gia.

Theo Sở VHTT- Thể Thao Vĩnh Phúc


Bình luận:


Trụ trì mà có vợ thì có là  hổ mang, thực tế từ xa xưa chùa làng Cánh vốn không có sư.


Hiện nay (2012)  chùa Kính Phúc đã được trùng tu, những hạng mục đều đã được trùng tu mới, duy chỉ còn tam quan còn giữ lại là từ xưa để lại

Các hạng mục đánh giá ở chùa Kính Phúc bao gồm.

- Tam quan

- Tự môn sở

- Cây hương.

- Thượng điện

- Gác chuông

- Nhà tổ.

Thứ tự từ ngoài vào là như thế nhưng chúng tôi xin trình bày  theo  niên đại, từ cổ xưa đến hiện đại.

Di vật cổ nhất làng Cánh còn giữ lại có niên hiệu chính là cây hương đá được xây tại giữ  sân chùa.

Cây hươg đá có kết cấu hai phần là cột trụ và đài hương,

Đài hương được trạm trổ rất tinh xảo mang đậm kiến trúc điêu khắc đá đời Lê, . Bốn phía có các chữ  Hán theo lối sắc phong rất đẹp. Có 8 chữ Hán được đục xung quanh, chia đều 2 chữ mỗi mặt

"敬 福  禪 字 造 立 天 臺 -KÍNH PHÚC-THIỀN TỰ- TẠO LẬP- THIÊN ĐÀI"

Có nghĩa là  "Lập đài hương chùa thiền Kính Phúc"

Phía trên đài được có 4  trụ nhỏ để đỡ mái tránh mưa.


 Cây Hương chùa Kính Phúc- Ảnh chụp sau trùng tu chùa

Cột trụ làm đục bằng đá xanh, cao hơn 2 m, rộng hơn một gang tay người lớn,bốn mặt đều có khắc chữ Hán nay đã mờ nhưng còn có thể đọc được.  Phía trên cùng cũng có 8 chữ Hán chạm nổi, mỗi phía 2 chữ là: "佛 日 曾 碑-法 論 常 轉” -“PHẬT NHẬT TĂNG HUY- PHÁP LUÂN THƯỜNG CHUYỂN" 。Phía trước của cột trụ có khắc chữ Hán nội dung tạo dựng chùa Kính Phúc, chữ  cũng đã mờ. Duy có vài chữ đầu tiên được khắc sâu còn đọc được:

永 盛 貳 年 柒 月 穀 日 柱 造- Vĩnh Thịnh nhị niên, thất nguyệt cốc nhật trụ tạo. (1706)

Dịch nghĩa: Ngày lành tháng 7 năm Vĩnh Thịnh thứ 2 (1706)  dựng cây hương.

Phía dưới có mấy chữ.. 國威府慈廉縣上葛社..吳光全..

Phiên âm: Quốc Oai phủ, Từ Liêm huyện, Thượng Cát xã..Ngô Quang Toàn...

Xã Thượng Cát thuộc huyện Từ Liêm Hà Nội thờ Lê thuộc Phủ Quốc Oai, tỉnh Sơn Tây. Thời đó Hương Canh thuộc Phủ Tam Đái như vậy người có tâm bỏ tiền của ra xây chùa vốn là người cùng tỉnh.

Một số cuốn sách trong tỉnh Vĩnh Phúc có lẽ khai thác vào chi tiết này mà áp đặt cho việc Hương Canh thuộc Phủ Quốc Oai. Sách có đoạn " Có thời, Hương Canh thuộc huyện Yên Lãng, có lúc, lại thuộc phủ Quốc Oai, phủ Tam Đới, vào đời Lê thuộc Bình Nguyên" là hoàn toàn sai lầm và suy diễn.

Ba mặt còn lại là khắc cả chữ Hán và Nôm, đó là tên các thí chủ đã bỏ tiền và ruộng để công đức dựng chùa, tên các thí trụ có nhiều dòng họ khác nhau. Như Nguyễn,Trần, Tạ...ấy cũng là các dòng họ xưa ở làng Cánh xưa.

Chùa Kính Phúc làm hình chữ  Công (I ), có nghĩa là hai dãy nhà ngang được nối với nhau bằng một nhà dọc. Gian nhà ngang phía ngoài gọi là Bái Đường nơi có hai vị hộ Pháp  đối xứng nhau . Gian nhà ngang  phía trong gọi là tăng đường  nơi có Tam Thế Phật. Dãy nhà dọc gọi là chính điện bày các tầng tượng cổ.

Thực ra theo bản vẽ năm năm 1939 chùa Kính Phúc xưa có kiểu nội công ngoại quốc, những năm tạm chiếm đã bị mất hai nhà hành lang và nhà tổ nên còn lại như ngày nay.

Ở chùa Kính Phúc chúng tôi không thấy chữ  ghi lại niên đại ở gian bái đường, tại câu đầu phía bên phải của thượng điện có dòng chữ Hán:

黎朝景興億萬年之貳拾貳歲在辛巳貳月仲春拾叁日卯 時重修梵宇竪柱上梁大吉旺.

Phiên âm:

Lê Triều Cảnh Hưng Ức Vạn Niên Chi Nhị Thập Nhị Tuế Tại Tân Tị Nguyệt Trọng Xuân, Tam Nhật, Mão thời Trùng Tu Phạn Vũ Thụ Trụ Thượng Lương Đại Cát Vượng

Tạm dịch:

Lê triều vạn năm, đời Cảnh Hưng thứ 22, tháng trọng xuân, ngày mùng ba, năm  Cảnh Hưng thứ 22 trùng tu mái, dựng cột, ráp thượng lương, mong cho đại cát.

[caption id="attachment_888" align="aligncenter" width="432" caption="Câu đầu đường chùa Kính Phúc- Ảnh chụp năm 2005"][/caption]

Như vậy ngôi chùa được xây năm 1706 và được trung tu năm 1761, mười một năm sau làng bị vỡ.

Tự Môn Sở là gian nhà  được xây ngay khi bước qua Tam Quan, có kiến trúc gỗ hết sức độc đáo. Không ghi lại niên đại trên kết cấu gỗ.

Theo lời kể của những thái lão trong làng và tài liệu chép tay của cụ Nguyễn Khắc Miễn thì Tự Môn được xây năm 1925,

"Tự Môn mới được làm lại từ khi rỡ Miếu Hạ về, tôi đã biết và đi xem, khoảng năm 1925. Thợ cả mộc là cụ Hán, thợ cả ngoã là cụ Mục Khoa"

Ông Trần Xuân Tiếp 72 tuổi ở tổ dân phố làng Bầu cho biết, các cụ kể lại  Tự Môn xưa chính là gác chuông. Năm 1925 tự môn được xây lại sau khi làm đình Hương,nên chuyển chuông -khánh về phía sau chùa.

Tam quan cũng được xây lại cùng thời gian 1925, trong di cảo của cụ Miễn cũng có viết:

Hai bên có đắp Thanh long và Bạch hổ ,trên cổng chính có cuốn thư đề 3 chữ “TỰ  MÔN  SỞ’’ nét chữ cụ giáo Hiên bây giờ hãy còn . Còn 2 con hạc hai bên cổng đã mất, cổng cũng rất đẹp .  Có 2 cột trụ nhỏ hơn 2 cột trụ ở đình nhiều,  tiếc rằng  ở đình nay không còn nữa.

Nếu đúng theo kết cấu chùa truyền thống ở miền Bắc, sau tam quan sẽ là gác chuông. Ở chùa Kính Phúc gác chuông ở phía sau Tăng Đường, trước mặt nhà Tổ. Gác chuông và nhà tổ là hay kiến trúc nay đã không còn, tuy nhiên theo lời kể của các cụ gác chuông bị cháy năm 1952.  Nhà tổ bị phá thời tạm chiếm 1951.

[caption id="attachment_663" align="aligncenter" width="300" caption="Gác chuồng chùa Kính Phúc- Vẽ lại theo lời kể"][/caption]

Tóm lại niên biểu những di tích ở chùa Kính Phúc trước khi trùng tu năm 2010 như sau.

- Chùa xây năm 1706, trùng tu năm 1761.

- Tam Quan xây lại năm 1925

- Tự Môn Sở dựng lại năm 1925

Trần Ngọc Đông

Bản ghi chép năm 2005

Thứ Tư, 1 tháng 2, 2012

ĐƠN ĐỀ NGHỊ -VỀ VIỆC THAY THẾ TƯỢNG PHẬT CỔ VÀ LOẠI BỎ TƯỢNG PHẬT THỪA TẠI CHÙA KÍNH PHÚC

Cộng hòa xã hội chủ nghĩa ViệtNam


Độc lập – Tự do –Hạnh phúc.


ĐƠN ĐỀ NGHỊ


V/v thay thế tượng Phật cũ-loại bỏ tượng  thừa ở chùa Kính Phúc


Kính gửi;

Sở VHTT- Du Lịch Vĩnh Phúc

 Ban văn hóa Thị trấn Hương Canh

Hội Phật giáo Thị trấn Hương Canh.

Hội di sản văn hóa Sông Cánh, thị trấn Hương Canh

Tôi là Trần Ngọc Đông. Sinh ngày 07.09.1984

Trú tại TDP Lang Bầu – Thị trấn Hương Canh- Bình Xuyên Vĩnh Phúc.

Nghề nghiệp: Kỹ sư quản lý chất lượng,

Hội viên liên kết Hội di sản văn hóa Sông Cánh.

Chùa Kính Phúc xưa kia thuộc làng Hương Canh, nay là thị trấn Hương Canh được khởi xây năm Vĩnh Thịnh thứ 2 (1706) và được đại trùng tu năm  Cảnh Hưng thứ 22 triều Hậu Lê (1761).

Năm 2000 chùa đã được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia, các hạng mục đánh giá bao gồm kết cấu kiến trúc ngôi chùa và nghệ thuật thẩm mỹ của 32 pho tượng cổ.

Năm 2012 chùa đã hoàn thành công việc trùng tu do Sở VHTT Vĩnh Phúc chủ trì

Theo thông tin từ ban trị sự chùa Kính Phúc, sau khi hoàn thành chùa được một số Phật tử gia tâm cung đức tượng Phật mới để thay thể những tượng Phật đã xuống cấp do thời gian vì đắp bằng đất. Đồng thời loại bỏ các tượng Phật thừa vốn là tượng Phật của chùa Ngọc Sơn xưa kia được đưa lên thờ cùng khi dỡ chùa Ngọc Sơn để làm nhà cải tiến HTX Hương Ngọc.Việc loại bỏ này nhằm cho phù hợp không gian Phật giáo Việt Nam.

Tôi cũng được biết số tượng Phật này sẽ giao lại cho một ngôi chùa tại xã Hương Sơn tiếp tục thờ cúng, công việc sẽ tiến hành trong khoảng tháng giêng năm Nhâm Thìn (2012)

Theo ý kiến cá nhân của tôi và một số hộ nhán dân việc thay thế, di chuyển như trên có một số vấn đề cần xem xét như sau:

Thứ nhất về mặt thẩm mỹ và giá trị văn hóa vật thể:

Hồ sơ khảo sát chùa Kính Phúc  để được công nhận di tích lịch sử quốc gia bao gồm hệ thống tượng Phật, nếu di chuyển số tượng Phật trên (19 pho) thay thế và loại bỏ đã xâm phạm đến hiện trạng di tích quốc gia.

Thứ hai  về mặt tâm linh và văn hóa tinh thần tại địa phương:

Chùa cổ Kính Phúc là niềm tự hào của nhân dân trong vùng, bao đời nay những pho tượng thờ luôn là sự che chở và niềm  tôn kính của những người dân nơi đây. Việc thay thế đi những pho tượng cổ bao gồm Vi Đà Hộ Pháp, Tiêu Diện Đại Sĩ, Di Đà Tam Tôn .. sẽ làm mất đi một phần nào những giá trị tinh thần đã khắc sâu trong tâm trí nhân dân bao đời nay. Đó chính là di sản để lại của cha ông xưa ở Ba Làng Cánh, nay là thị trấn Hương Canh

Mặt khác, từ khi chùa Ngọc Sơn (chùa Bèo chuyển về làng Ngọc năm 1932) do xuống cấp được tháo dỡ  đã để lại sự tiếc nhớ trong những người cao tuổi tại địa phương cho đến tận hôm nay. Những pho tượng chùa Ngọc Sơn mà nay được cho là thừa tại chùa Kính Phúc chính là những di sản cuối cùng của chùa Bèo hay chùa Ngọc Sơn xưa cần được lưu giữ làm kỉ niệm. Đó cũng là cách gìn giữ cho thế hệ trẻ biết về những di sản xưa kia của cha ông ở nơi đây.

Thứ ba về mặt an ninh văn hóa

Việc di chuyển tượng Phật đến nơi khác ngoài chùa Kính Phúc, nơi được công nhận di tích lịch sử văn hóa quốc gia, và là một địa phương có ý thức tốt về tín ngưỡng và di sản vật thể , có thể sẽ dẫn đến mất an toàn cho những pho tượng cổ. Trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc một số chùa Biện Sơn (Yên Lạc).. Nội Phật (Tam Hợp) .. đã xảy ra các việc mất mát tượng cổ do kẻ gian lấy cắp rất đáng báo động.

Do đó, với ý kiến cá nhân và sự đồng tình của nhân dân  cùng  quan điểm tôi viết đơn này xin có kiến nghị như sau:

Nên duy trì, bảo lưu hệ thống tượng Phật tại chùa Kính Phúc nhằm hai mục đích:

-          Giữ hiện trạng di tích lịch sử văn hóa quốc gia

-          Bảo lưu lại những giá trị tinh thần cho nhân dân địa phương

Được biết hệ thống tượng Phật mới đã được chuyển về chùa, do đó chúng tỗi xin có đề nghị như sau:

Không nên di chuyển tượng Phật thừa ra khỏi chùa Kính Phúc.

Để cho phù hợp với kiến trúc Phật giáo truyền thống Việt Nam.Nhưng tượng Phật mới cần đặt đúng vị trí, tuyệt đối không thay thế pho tượng mới bằng những pho tượng cổ  không xuống cấp.

Những pho tượng đã cũ hỏng, chuyển những pho tượng thừa (của chùa Ngọc Sơn) thờ riêng tại một nơi cố định trong chùa Kính Phúc.

Trên đây là toàn văn kiến nghị của tôi và những người có cùng ý kiến, kính mong  các ban ngành đoàn thể, hội di sản xem xét và cân nhắc việc thực hiện công việc trên

Hương Canh


Tết Nhâm Thìn - 28.01.2012


TRẦN NGỌC ĐÔNG-0984518870




[caption id="attachment_626" align="aligncenter" width="600" caption="Tam thế Phật chùa Ngọc Sơn thờ trong chùa Kính Phúc"][/caption]



[caption id="attachment_631" align="aligncenter" width="600" caption="Vi Đà Hộ Pháp- Ông Thiện chùa Ngọc Sơn"][/caption]

Thứ Sáu, 27 tháng 1, 2012

HƯƠNG CANH VỚI CHÙA KÍNH PHÚC




Bài viết đăng trên Tạp chí Văn Hóa thể thao Vĩnh Phúc

Tác giả Nguyễn Chí Ninh, chuyên viên chuyên viên Ban quản lý di tích -Sở văn hóa Vĩnh Phúc
Chùa Kính Phúc (tên chữ là Kính Phúc tự), bên cạnh đình Hương, nhìn theo hướng Tây - Nam, trong khuôn viên có diện tích 1.352 m2, mặt bằng kiến trúc kiểu chữ công và có cùng khoảng thời gian xây dựng với cụm đình Hương Canh (cuối thế kỷ XVII, đầu XVIII). Cổng chùa có tường bao với hàng trục biểu cao vút, có các ô trang trí hình vuông. Trên đỉnh trục đắp nổi hình 4 chim phượng xoè đuôi, uốn vút cong, nổi bật trên khoảng không gian mênh mông, tạo nên ấn tượng khó quên về một mô típ nghệ thuật dân gian truyền thống. Bốn cột trụ và hai bức cánh phong đắp nổi hình long chầu hổ phục tạo ra cổng chính và hai cổng phụ. Ngay sau cổng là Sở môn tự với lối kiến trúc 2 tầng 8 mái, như gợi lên một vũ trụ quan dịch học. Các lớp mái với đầu đao vươn cao thanh thoát, nhẹ nhàng, bay bổng tượng trưng cho Dương, đặt trên thế kiến trúc vững chắc tượng trưng cho âm. âm Dương điều hoà (lưỡng nghi) sinh tứ ượng, tượng trưng cho 4 phía mái, rồi tứ tượng vận hành mà sinh Bát quái (Càn: Trời; Khảm: Nước; Cấn: Núi; Chấn: Sấm; Tốn: Gió; Ly: Lửa; Khôn: Đất; Đoài: Đầm, hồ) là biểu trưng của 8 lá mái để rồi vận động, biến đổi mà thành muôn loài.

[caption id="attachment_453" align="aligncenter" width="600" caption="Chùa Kính Phúc trước khi trùng tu năm 2009"][/caption]

Rõ ràng, vẻ đẹp của kiến trúc vừa tạo giá trị mỹ thuật của công trình, vừa chuyển tải giá trị cao cả là ý nghĩa tâm linh sâu nặng, là tư duy biện chứng của nền triết học Phương Đông, tâm tư nguyện vọng của cư dân nông nghiệp, cầu mong Thiên thời - Địa lợi - Nhân hoà.
Sở môn tự gồm 3 gian, 2 dĩ, với lối kết cấu kiểu “Chồng bồn con sơn” và “Thượng rường hạ kẻ”. Nơi đây còn lưu lại nhiều bức chạm khắc gỗ đẹp với đề tài. “Tứ Linh” (Long, Ly, Qui, Phượng), biểu tượng của thần quyền. Thượng cung của Sở môn tự là nơi đặt bài vị thờ Hùng Vương. Phía ngoài Thượng cung là cửa võng, được bố cục gồm 3 lớp, với trình độ chạm trổ rất tinh luyện, đề tài chủ đạo là sự hòa quyện của thiên nhiên.

[caption id="attachment_454" align="aligncenter" width="600" caption="Chùa Kính Phúc năm 2012 sau khi trùng tu"][/caption]

Qua Sở môn tự đến khoảng sân gạch với cây hương đá cao 2,3 mét có khắc ghi rõ danh tính của những người giàu lòng tích thiện, góp của, hưng công, xây dựng nên Kính Phúc tự. Cũng ở cây hương đá này có ghi niên đại khởi dựng chùa là năm Vĩnh Thịnh thứ hai (triều vua Lê Dụ Tông - năm 1706). Đi hết sân đến toà Tiền đường gồm 5 gian, 2 dĩ, được nối với toà Thượng Điện song song bằng 3 gian kiểu “ống muống” để tạo nên mặt bằng kết cấu ngôi chùa theo kiểu chữ công, có hệ thống chịu lực gồm 52 cây cột gỗ, 14 bộ vì kèo, dạng thức “Chồng Rường” và “Kèo chống nóc”. Trên Thượng lương còn ghi rõ năm trùng tu” Lê Triều Cảnh Hưng Ức Vạn Niên Chi Nhị Thập Nhị Tuế Tại Tân Tị Nguyệt Trọng Xuân, Tam Nhật Mão Thời Trùng Tu  Vũ Thụ Trụ Thượng Lương Đại Cát Vượng-

黎朝景興億萬年之貳拾貳歲在辛巳貳月仲春拾叁日卯


時重修宇竪柱上梁大吉旺


” Tạm dịch là là năm thứ 22, triều Lê Cảnh Hưng (1761), giờ Mão (5-7 h sáng) ngày 13 tháng 2 giữa xuân trùng tu mái, dựng cột ráp cột thượng lượng, mong cho tốt lành

Chùa có 32 pho tượng cổ sơn son thiếp vàng đẹp, phản ánh khả năng tư duy, tính nghệ thuật cao của nghệ nhân xưa.

Điều cuối cùng cần nói khi giới thiệu kiến trúc chùa Kính Phúc là gác chuông chùa. Gác chuông nổi bật lên trong toàn cảnh không gian chùa, được phục dựng theo mặt bằng nguyên gốc. Từ đây tiếng chuông chùa vẫn vang lên, lắng vào cõi tâm linh, thức tỉnh lòng tích thiện và gắn kết con người cùng xây dựng cuộc sống.

Chùa Kính Phúc đã được Bộ Văn Hóa- Thông tin ra quyết định công nhận là di tích lịch sử văn hóa quốc gia năm 2000.