Là những người con Hương Canh , chúng tôi nghĩ phải có trách nhiệm cải chính lại những thông tin ấy để không những người Hương Canh mà những người quan tâm đến Hương Canh đều không hiểu sai lệch về nơi đây.
[caption id="attachment_569" align="aligncenter" width="600" caption="Đình Hương Canh năm 2005 Photo tranngocdong84"]
1.Niên đại Đình Hương Canh。
2. Niên đại đình Ngọc Canh。
3. Niên đại đình Tiên Canh
4. Niên đại chùa Kính Phúc。
5. Niên đại điếm Chuôi
Trong nhiều năm tìm hiểu về Đình Hương Canh, chúng tôi không tìm thấy chữ Hán nào ghi ở thượng lương , câu đầu có thể đọc được, duy ở ban thờ có 1 chữ Hưng theo lối chữ sắc phong đời Hậu Lê.
Theo cuốn 'Xã chí" vốn là tài liệu do Viện Viễn Đông Bác cổ khảo cứu các làng xã năm 1939, nay được lưu trong trong kho tài liệu quý hiếm thư Viện Hán Nôm, có đoạn chép:
"Trong đình có một bức cốn và các câu đầu đục chạm cổ rất khéo ,có nhiều tứ linh ,tứ quý trông rất ngoạn mục . Bực cửa võng có chín tầng trông rất nguy nga . Các câu đầu cùng nóc cột hoành dui không thấy khắc chữ gì ,cho nên không biết đình làm tự bao giờ .Theo tục truyền thì đình này có từ trước đời vua Vĩnh Thịnh"
Vua Vĩnh Thịnh tức vua Lê Dụ Tông Hòa Hoàng Đế (1679-1731) , vua thứ 22 nhà Hậu Lê ở ngôi từ năm 1705 đến năm 1729 (24 năm).
Như vậy là cách đây hơn 70 năm khi ấy vẫn còn gian hậu cung, các nhà nghiên cứu của viện Viễn Đông Bác Cổ cũng không xác định được chính xác năm dựng đình.
Theo lời kể của các cụ già ở Hương Canh, đình Hương Canh xưa vốn là Hậu cung của đình Hương Canh ngày nay. Khi làm các gian tiền đình và đại bái đều làm về phía trước rồi nối các nhà lại tạo thành hình chữ Vương
Khoảng những năm 1964, đình Hương Canh khi ấy đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa được sửa chữa. Do gian hậu cung đã quá mục nát nên bị dỡ bỏ. Không có ai, hay tài liệu nào ghi chép được hậu cung có những ghi chép gì, do đó hậu cũng đình Hương sẽ mãi mãi là câu hỏi không có câu trả lời đến tận hôm nay.
Các cụ cũng cho biết đình Hương xưa được làm trước chùa Kính Phúc, khi hoàn thành đình còn gỗ lạt các cụ mới dựng chùa.
Chùa được làm năm 1706 tức năm Vĩnh Thịnh thứ 2 do đó theo lời khai của các lý trường năm 1939 thì đình xây trước đời vua Vĩnh Thịnh ấy là hợp lẽ.
Mặt khác, theo các đánh giá của các nhà chuyên môn về nghệ thuật trang trí và điêu khắc đình Hương. Sau khi khảo sát đình Hương Canh, các nhà chuyên môn cho rằng đình xây trong khoảng những năm Cản Hưng (1740-11786) đời vua Lê Hiển Tông.
Có một thông tin khá thú vị về lịch sử làng Hương Canh cần được nghiên cứu thêm. Nhiều người cao tuổi kể lại rằng: khoảng đời Hậu Lê có một ông vua khi chạy loạn đã tạm lánh ở làng Hương Canh. Vị vua ấy sống tạm cư ở đình Hương và được cụ từ lo việc cơm nước. Sau khi hoàn cung ông đã đặc ân cho dân làng được dựng ngôi đình để trả ơn và cho rắc trấu trên sông Cánh ban ruộng đất.
Trong tập sách viết tay của cụ Nguyễn Khắc Miễn, cụ cũng kể lại rằng:
"Theo truyền thuyết các cụ có kể lại rằng : Có một ông Vua đời Hậu Lê đã chạy loạn, tị nạn ở làng ta, được nhân dân che chở, sau khi trung hưng có làm cho dân 3 cái đình."Lịch sử Việt Nam từ những năm vua Lê Thần Tông húy là Duy Kỳ lên ngôi lần thứ nhất năm 1619 thì thiên hạ đã thái bình dưới sự điều hành đất nước của các chúa Trịnh. Tuy nhiên trong các chính sử viết về thời kỳ lê Trung Hưng có đoạn
"Tháng 5 năm Canh tý (1600) ba viên Quận công Phạm Ngạn, Bùi Văn Khuê, Ngô Đình Nga chạy về hàng nhà Mạc, Nguyễn Hoàng giả thác là đuổi bắt 3 viên Quân công phóng hỏa đốt sạch doanh trại rồi xuống thuyền kéo quân vào Quảng Nam. Kinh thành rối loạn, triều chính nhà Lê chia lìa, lòng người dao động. Trịnh Tùng phải mang Lê Kính Tông rời bỏ kinh đô chạy vào Thanh Hoa.Cùng lúc, mẹ của Mạc Mậu Hợp tự xưng Quốc mẫu, cùng tông thất nhà Mạc trở về Thăng Long và sai người đón Mạc Kính Cung. Tướng Ngô Đình Nga mang quân lại hàng. Lực lượng của Mạc Kính Cung lại mạnh lên, có vài vạn người.Tháng 8 năm 1600, Bình An vương Trịnh Tùng lại xuất quân đánh Mạc Kính Cung. Mạc Kính Cung sai quân chặn ở Gián Khẩu. Tướng Lê là Nguyễn Khải đánh tan quân Mạc, xuôi dòng sông Hát tiến xuống. Nhiều quân Mạc bị chết đuối. Mẹ Mạc Mậu Hợp bị bắt và bị giết. Mạc Kính Cung chạy ra Kim Thành. Quân Lê Trịnh chiếm lại được Thăng Long. Đến tháng 9, Ngô Đình Nga cũng bị bắt và bị giết"Sách đại Việt Sử Ký Toàn Thư có chép:
"Tháng 8, tiến quân ra phủ Trường Yên. Bắt được mẹ Mậu Hợp ở thành Trung Đô. Thuyền ra cửa sông Hát, tiến thẳng đến Kinh. Quân Mạc thua to, chết đuối nhiều không kể xiết. Từ đấy thu phục hết Kinh thành"
Năm 1597 nhà Mạc bỏ Thăng Long chạy lên cao Bằng. Năm 1600 Mạc Kính Cung tái chiếm, vua Lê Kính Tông húy Duy Tân đã phải rời kinh thành chạy vào Thanh Hoa (Thanh Hóa), từ tháng 5 đến tháng 8 năm Canh Tý 1600.
Vậy trên đường vào Thanh Hóa liệu có phải vua Lê Kính Tông qua làng Hương Canh và nghỉ tại nơi đây?
Phụ chú : Xưa kia phía Sơn Tây có cửa sông Hát Môn (nay thuộc xã Hát Môn -Phúc Thọ- Hà Nội) là đầu sông Đáy dẫn ra Ninh Bình vào Thanh Hóa. Đây là con đường thủy huy nhất từ vùng Sơn Tây đi Thanh Hóa cũng là con đường mà vua Lê - chúa Trịnh làm đường tiến quân ra Bắc đánh nhà Mạc. Đường bộ từ Hương Canh dẫn đến Hát Môn rất gần, cũng có thể đi bằng đường thủy qua sông Cà Lồ cổ từ Hương Canh ra sông Hồng
- Nguồn tham khảo:1.Khâm Định Việt sử thông giám cương mục-Quốc sử quán triều Nguyễn- Bản dịch Viện Sử học 19602.Đại Việt sử ký toàn thư- Bản khắc năm Chính Hòa thứ 18 - Bản dịch Viện Khoa Học Xã Hội Việt Nam 1985-1992Điều đó chúng tôi sẽ tìm hiểu trong một bài viết riêng nói về đặc ân của triều đình phong kiến xưa đối với làng Hương Canh.
Trở lại vấn đề niên đại đình Hương Canh chúng tôi chỉ xin được nêu ra vài luận điểm:
- Do không còn chữ, bia đá ghi lại nên không kết luận chính xác niên đại cụ thể của đình Hương Canh.
- Theo lời kể của các cụ thì đình làm trước năm 1705, và do nhà nước phong kiến tài trợ xây dựng
- Theo nghiên cứu về nghê thuật thì đình Hương Canh xây đời Lê Cảnh Hưng (1740-1786)
- Các bài đăng của Sở văn hóa Vĩnh Phúc trong các tạp chí thường có nội dung không thống nhất . Bài đăng những năm 2005 có ghi đình xây năm 1708 trong bài' Những niên biểu còn lại ở Hương Canh". Năm 2010 các bài đăng cho biết năm 1706 (tức năm Vĩnh Thịnh) mà không cho biết chứng cứ.
-Theo một số quan điểm khác gần đây đình Hương Canh được xây dựng sau năm 1750 vì khi ấy nghĩa quân Nguyễn Danh Phương đã tràn vào làng vì khi bại trận với quân triều đình Danh Phương sẽ cho quân đốt phá.
Di vật duy nhất còn lưu lại cho biết niên đại đình ở Hương Canh là bức hoành phi được treo ở tòa phương đình có 4 chữ Hán rất đẹp "THƯỢNG ĐẲNG TỐI LINH" niên hiệu Gia Long thứ 15 (1816), không hiểu vì lý do gì các bài viết của Sở Văn Hóa Vĩnh Phúc khẳng định là năm 1804.
[caption id="attachment_608" align="aligncenter" width="1024" caption="THƯỢNG ĐẲNG TỐI LINH (Gia Long thập ngũ niên, nhị nguyệt, sơ nhất nhật cung hiến)"]
Ngoài ra đình còn hai bức hoành phi là "Tứ Kiên Nghĩa" vua ban năm 1741 và "Trung Nghĩa Dân" vua ban năm 1749 nay đã không còn. Cả hai đều mất vào thời gian Pháp tạm chiếm (1949-1954)
Về phần trùng tu đình Hương Canh, có những thông tin như sau
-Năm Đồng Khánh 1888 thứ 3 có trùng tu nhiều phần, bao gồm thay thượng lương . Khi trùng tu khi dỡ thượng lương xuống, bất ngờ đọc được dòng chữ Nho ghi lại lần trùng tu này này
- Năm 1924-1925 lên táng và sửa lại nhà tiền tế thành phương đình
- Năm 2007 trùng tu toàn bộ, lên táng, xây mới tam quan.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét