Thứ Hai, 9 tháng 1, 2012

HỘI KÉO SONG Ở HƯƠNG CANH- NGUỒN GỐC VÀ PHÁT TRIỂN

Mỗi năm mùa xuân về người Hương Canh lại háo hức chờ đón  HỘI KÉO SONG.

VIDEO KÉO SONG

(Bấm vào đây để xem video)

Cho đến nay đã có khá nhiều lý giải về nguồn gốc  hội kéo song, tuy nhiên chưa có câu trả lời nào là tuyệt đối cả, hỏi những vị cao niên nhất trong làng câu trả lời có lẽ sẽ như nhau: ....Có từ rất lâu rồi

Chúng tôi sẽ liệt ra đây một số bài nghiên cứu về kéo song, qua đó sẽ rút ra một số nhận xét để đưa ra câu trả lời nguồn gốc phát triển của lễ hội kéo song:

1. BÀI VIẾT: Kéo song môn thể thao cổ truyền ở Hương Canh

Nguồn: Bản tin tuyên truyền huyện Bình Xuyên, số 1+2 năm 2006,trang 25&26.



Hương Canh chỉ là một thôn nhỏ của ba Làng Kẻ Cánh, nhưng từ xa xưa, cái tên Hương Canh đã thành tên chung của cả tổng, cả xã, rồi đột nhiên có lúc trở thành tên chung của cả tỉnh Vĩnh Yên gọi là tỉnh Cánh. Người ta đặt tên cho một ga tầu hoả, tuyến đường Hà Nội - Lào Cai của cả huyện là Ga Hương Canh, một trường tiểu học của 19 khu vực dân cư là trường tiểu học Hương Canh. Như vậy Hương Canh phải là nơi đất cổ, một trong những nơi quần tụ đầu tiên của người Âu Lạc, địa bàn sinh sống trước hết của cư dân Bình Nguyên, Bình Tuyền rồi Bình Xuyên. ở vị trí trung tâm huyện, Hương Canh là cái nôi của văn hoá, lễ hội, thể thao cổ truyền. Môn kéo Song ở Hương Canh còn tồn tại dai dẳng đến hôm nay, có lẽ nó đã được trải qua thử thách lịch sử, được tinh lọc thời gian và trở thành đề tài nghiên cứu để duy trì và phát triển.

Người ta chỉ biết, môn “Kéo song” là một trò chơi cổ truyền, biểu dương tinh thần thượng võ của người dân vùng sông nước. Trò chơi này được nhiều làng thuộc huyện Bình Xuyên tổ chức trong lễ hội đầu xuần; như Ngoại Trạch, Quất Lưu, Sơn Lôi, Thanh Lãng... Nhưng duy trì được trò chơi ấy đến hôm nay, chỉ còn lại có Hương Canh. Các bậc hương lão như Nguyễn Hữu Cậy, Nguyễn Hữu Mùi, Nguyễn Hữu Thiện, Nguyễn Hữu Sĩ, Nguyễn Táo, Đường Thực thì cho rằng trò chơi này diễn tả lại việc thao luyện thuỷ quân của Ngô Vương Quyền trên khúc sông Cà Lồ kín đáo thuộc huyện Bình Xuyên ngày nay, để đảm bảo an toàn bí mật, dẫn đến thắng lợi hoàn toàn trong chiến dịch Bạch Đằng Giang.

Quân ta sử dụng dây song kéo thuyền mình, làm tăng nhanh tốc độ bơi, đồng thời căng cho thuyền lướt nhẹ và đúng hướng, khỏi bị va vướng vào cọc nhọn. Dây song lồng xuyên qua trụ gỗ, ngập dưới mặt nước, khiến giặc không ngờ tới, và để định vị phương rút lui của thuyền mình, làm nơi bấu víu cho các chàng Yết Kiêu ngậm cuống lau sậy, dấu mình dưới nước, khi cần thì đục thuyền giặc, kéo thuyền mình lướt sóng.

Nhóm các cụ Đường Hùng, Nguyễn Hoàn Bản, Dương Châu, Trần Ngọc Điệp, Trần Dậu, Nguyễn Hữu Điền lại cho rằng kéo song là thể hiện một thao tác trong bủa vây thú rừng, thời kỳ các bậc vương giả như Ngô Xương Ngập, Ngô Xương Văn, tướng quân Đỗ Cảnh Thạc về Đồng Hổ (Hương Canh săn thú). Cùng đoàn còn có Thái hậu Dương Như Ngọc, Khả Nữ nương nương và Thị Tùng phu nhân. Ngày nay cả 3 ngôi đình Hương Canh vẫn còn long án thờ các vị này. Thửa ấy, người Hương Canh đã dùng dây song quây rừng, xua muông cầm vào giữa vòng vây cho các ngài giương cung bắn. Chuyện ấy đã được khắc chạm rõ nét ở bốn bức cốn nách trong gia đình Ngọc Canh: Một con sơn dương trúng tên, bị buộc túm chân, lồng vào đòn sóc do hai người khiêng đi. Đằng sau, có người cưỡi ngựa, người cầm kiếm và chó săn chạy theo. Một bức cốn nách khác trong đại gia đình Hương Canh lại chạm hình một chiếc thuyền dài có cả thuỷ binh và tướng chỉ huy đang thừa thắng xông lên. Có thể Hương Canh mở lễ hội kéo Song là vì lẽ ấy.

Nhưng lớp trẻ hơn như ông Nguyễn Chu Châu trưởng khu dân cư Lò Ngói, ông Nguyễn Hữu Dật, Nguyễn Hữu Đắc, bà Trần Thị Vĩnh lại cho rằng, xưa Hương Canh hay buôn bè, chở thuyền, bắt cá trên sông Cà Lồ, đã từng qua Sông Hồng Hà, lên Tam Giang, vượt ghềnh thác sông Đà... Cho nên việc dùng song kéo thuyền bè là chuyện lao động thường xuyên. Tục kéo song ở Hương Canh có thể bắt nguồn từ hình thức lao động đó.

Tôi đã cố gắng tìm đọc các câu đối trong đình chùa, xem xét nhiều văn bản của tiền nhân để lại, đọc bia ký trong từ đường các dòng họ ở ba làng, tiếc thay, không tìm thấy chữ nào ghi về việc này. Có lẽ cổ nhân đã dùng các bức khắc chạm ở đình Hương Canh, đình Ngọc thay cho văn tự thì sinh động và dễ biểu đạt hơn, gần gũi với lối suy nghĩ dân dã với văn hoá quần chúng hơn.

Kéo Song khác Kéo Co trước hết sợi dây kéo phải bằng song, dài từ 50m đến70m chứ không phải bằng thừng chão như kéo co. Người ta tính tiền mua bán song theo trọng lượng (kg) còn tính tiền mua thừng chão theo độ dài (m). Nếu người kéo co được đứng để kéo thì trái lại, người kéo song phải ngồi và có lúc nằm ngửa để rút song cho được độ dài. Kéo co chỉ cần vẽ một vạch ngang trên bãi đất đất phẳng, chia đôi địa phận. Bên nào bị lôi qua biên giới, không trụ lại được là bên ấy thua. Còn kéo song thì cầu kỳ hơn nhiều. Người ta chia hai phía đối lập bằng 1 cột lim, hoặc cột gỗ báng súng dài 3m, chôn chặt xong còn cao từ 1,2m đến 1,5m so với mặt đất. Trên thân cột đục một lỗ tròn xuyên qua, to bằng miệng chén, cao chừng 80cm đến 1m, rồi lồng dây song vào đó. Chính giữa dây song, người ta khoanh một vòng sơn đỏ, đặt trong lỗ cột, chia dây song thành hai phần đều nhau. Dây bên nào bị rút qua lỗ cột quá vệt đỏ 50cm là bên ấy thua.

Người kéo co có thể chạy ngang, chạy ngửa trong địa phận của mình. Nhưng người kéo song phải ngồi theo từng đôi một, đúng vị trí quy định của “Tướng - sĩ” sắp xếp. Muốn kéo kiểu gì thì họ cũng chỉ được ngồi hay nằm trong cái hố của mình thôi. Riêng cặp đầu tiên của cả hai bên đều có thể đứng; co một chân đạp vào cột để thêm lực đẩy. Chính vì thế, dây song bị cò cưa vào lỗ cột trở thành nóng bỏng và sì khói khét lẹt. Người nào kéo song thiếu dũng cảm dễ bị phồng tay, hoặc lọt ngón tay vào hốc cột, khiến cả đội phải thua; sang hiệp khác cần có người dự bị thay thế. Người ta đào hố cho từng cặp đấu thủ ngồi, rộng 1m2, dài 1m4, chéo xuống như bậc thang, để vừa có chỗ ngồi, vừa có chỗ duỗi thẳng cả hai chân, đạp hết sức vào thành hố. Hố nọ cách hố kia 1,5m.

Số người kéo co không quy định nhiều ít, chỉ cần 2 bên bằng nhau là được. Nhưng người tham gia kéo song bao giờ cũng có quy định từ 23-25, 27-29 đến 31 đấu thủ. Người cuối cùng nắm đuôi dây, ngồi 1 mình ở 1 hố bé hơn. Đoạn dây cuối cùng mà dài ra và được nâng chỏng lên là đội ấy thắng.

Trong trò chơi kéo co, người kéo cứ nắm chặt dây mà lôi thật lực là được. Nhưng người kéo song phải kẹp dây vào nách. Một người kẹp nách trái, một người kẹp nách phải; hai tay nắm cùng một khúc dây, không đan xen tay nhau làm cho vướng víu. Lúc kéo, họ đạp thẳng chân vào thành hố, ngả mình ra. Hai người ngồi thành cặp, ngoắc đầu vào nhau, cộng lực để kéo. Động tác phối hợp nhịp nhàng, nhanh nhạy, chính xác, theo hiệu cờ của “Tướng” và hai “Sĩ” là 3 người chỉ huy của Đội.

Từ mồng 3 đến mồng 5 Tết, ngày nào người Hương Canh cũng có hội thi Kéo song, và cả Ba làng đổ ra xem, cổ vũ. Có năm, không phân được thắng bại, hội Kéo song kéo dài đến mồng 9 Tết.

Đơn vị kéo song được gọi là liên quân, ở Hương Canh có liên quân Hương Ngọc, liên quân Tiên Canh, liên quân Lò Ngói, liên quân Lò Cang. Mỗi đơn vị gồm từ 23 đến 31 đấu thủ, chia làm 15 cặp có lẻ, dàn dài ra trên 40m mỗi bên.

Người đứng giáp biên mỗi bên, tức là sát bên cột kéo song, thường là người to lớn, khoẻ mạnh, nhanh nhẹn, đầy mưu trí như anh Đỏ, anh Mạnh, anh Tuyển. Người ngồi cuối song cũng hết sức tinh mắt và nhạy cảm, gần như người giữ tay phanh (Cái Thắng) ghìm hãm, hoặc co kéo theo hiệu lệnh, để toàn đội nhất loạt làm theo, như anh Thịnh, anh Long, giành chiến thắng bất ngờ!.

Về chỉ huy, có 1 tướng và 2 sĩ, tướng đứng sát cột móc, giáp mặt với tướng bên kia, một sĩ đứng giữa dây và một sĩ đứng cuối dây, nhận lệnh của tướng và thông báo tình hình trận địa với tướng bằng các kiểu phất cờ đã thống nhất bí mật từ trước, để bên “kia” không giải được “mật mã” mới hòng thắng. Họ dùng nhiều “Mưu ma chước quỷ”, “động tác giả”, “dĩ dật đãi lao”, “xuất kỳ bất ý”, làm đối phương mệt mỏi, mất cảnh giác để “thừa thắng rút mạnh”. Các tay chỉ huy lừng danh hằng năm như ông Kỷ, Hùng, Đức, Châu, Dật, Chính; hội thi nào họ cũng lập chiến tích xuất sắc.

Ngày xưa, địa điểm kéo song thường ở trước Sở Môn tự, hoặc ở “Dãy đánh đòn” giữa hai bên Đình Hương và chùa Kính Phúc. Nay địa điểm kéo song cố định ở bãi đất song song với Cầu Treo, sát mép sông Cà Lồ, bên đường quốc lộ số 2 và cạnh trường tiểu học Hương Canh. Bãi dài khoảng 150m và rộng chừng 20m, chung quanh đào hào sâu 1m, rộng 4m, khơi nước sông vào thành rãnh ngăn cách, không cho khán giả chen lấn tới bãi sới. Người ta làm 1 chiếc cầu khỉ để đấu thủ, trọng tài và chỉ huy có lối vào bãi, khỏi phải lội.

Gặp ngày hội, nhiều ôtô hành khách đi hành hương cũng dừng lại xem, hào hứng không khác gì khán giả xem đá bóng. Nhiều đoàn du lịch ngoại quốc cũng tới quay phim, chụp ảnh, coi là một lễ hội độc đáo.

Bước vào ngày hội, các đơn vị đấu thủ tập trung tại điếm thờ thần Hậu Thổ ở khu vực mình. Những bậc Trưởng lão thay mặt dân xóm, dâng lễ vật, thắp hương khấn cầu thần phù hộ thắng trận. Năm nào tráng đinh đoạt giải; năm ấy mọi người làm ăn phấn chấn, tình làng nghĩa xóm mặn mà.

Từng đơn vị, từ cơ sở diễu hành ra tập trung tại đình Hương Canh, làm thành các đám rước, có nhiều cờ phướn đỏ, cờ ngũ hành, chen lẫn cả biểu ngữ “mô đen” mới. “Lò Ngói là vô địch”, “Lò Cang nhất định thắng”, “Tiên Canh quyết tâm đoạt giải”. Các cổ động viên đội mũ giấy xanh đỏ, đề tên đơn vị, đi thành hàng ngũ. Chiêng khua, trống thúc theo nhịp bước.

Tại đình làng, hương nến uy nghi. Các Trưởng lão đội mũ tế, mặc áo thụng xanh, chắp tay tấu trình. Ban tổ chức nói qua loa phóng thanh mục đích ý nghĩa hội thi, chúc mừng năm mới, căn dặn các đấu thủ tham dự trò chơi với tinh thần thể dục văn minh, tiến bộ, gây không khí hào hứng phấn khởi những ngày đầu xuân, không mang tư tưởng thắng bại cay cú. Ông Yết ngồi trên tang trống cái như cưỡi ngựa, mặt trống xoay ngang, nện từng hồi ngũ liên rộn rã, thôi thúc.

Ban Tổ chức cho bốc thăm để chọn màu áo, bốc thăm nhận sân bãi và bốc thăm xem đội nào đấu với đội nào, vào những buổi nào. Cả Hương Canh có 4 đội kéo song, mỗi đội phải kéo 3 lượt với các đội bạn, thành 12 trận, mỗi trận 3 hiệp, mỗi hiệp 20 phút. Đội nào kéo được 50cm qua lỗ cột là thắng. Kéo không đủ 50cm vẫn là hoà.

Trò chơi kéo song thu hút khán giả mấy ngày liền, tập trung hầu hết già trẻ, lớn bé ra bờ sông. Ngày xưa, có bà xắn váy quai cồng lên cho gọn, nhiệt tình nấu nước chè tươi pha đường, xách đến động viên tinh thần anh em kéo song. Bà nghiêng vòi ấm, rót nước vào tận miệng từng đối thủ hết sức ân cần niềm nở, hò hét anh em ra sức kéo. Kéo song vừa có tính tập thể, thể hiện tình đoàn kết, biểu dương sức mạnh và sự mưu trí, vừa nhắc nhở quá khứ anh dũng và vẻ vang của cả dân tộc.

Lưu ý: Hương Canh vốn không thuộc Bình Nguyên hay Bình Tuyền như tác giả đã viết, xin tham khảo thêm bài giới thiệu tổng quan về Hương Canh.

2. Bài viết trên báo điện tử nhân dân:http://www.nhandan.com.vn ngày 20.02.2010

Tác giả Lưu Hùng Mạnh .

 Xem hội kéo song ở Hương Canh


NDĐT - Từ những cuộc buộc song song vây thú rừng, hay kéo thuyền xuôi ngược trên sông đến những cuộc tập trận kéo thuyền chiến bên sông Cà Lồ chống lại quân xâm lược thời xưa của cha ông, trò chơi dân gian kéo song ở Hương Canh (huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc) được tổ chức mỗi độ xuân về để tôn vinh truyền thống chống giặc ngoại xâm của nhân dân ta. Số người kéo song không có quy định nhất thiết phải là bao nhiêu, miễn hai bên bằng nhau, thường thì mỗi đội từ 23 - 25, 27 - 29 hoặc có thể đến 31 đấu thủ.

Với 4 đội tham gia thi đấu, mỗi đội phải kéo 3 lượt với các đội bạn, thành 12 trận, mỗi trận 3 hiệp, mỗi hiệp 20 phút. Đội nào kéo được dây song lọt qua lỗ cột về phía mình khoảng 50cm là thắng.

[slideshow]

LƯU HÙNG MẠNH

3.Bài viết trên cổng thông tin điện tử Vĩnh Phúc

 KÉO SONG Ở HƯƠNG CANH













   Ba làng Hương Canh (Bình Xuyên) tổ chức kéo co ở sân đình Ngọc và sân Đình Hương. Dựng một cột lim chắc khoẻ ở sân đình có đục lỗ luồn một dây song dài kéo qua.Bốn đơn vị thi kéo co là làng Hương, làng Tiên, làng Ngọc và thôn Đại Đồng. Khi trong đình tế xong thì nổi tiếng trống chiêng để cuộc kéo co bắt đầu.Mỗi bên cử 25 tráng đinh vào kéo, đầu bịt khăn đỏ, lưng thắt bao đỏ. Bên nào cũng có một người cầm cờ đuôi nheo để chỉ huy. Người cầm Chịch ấy còn gọi là "Ông lấy mực". 
Do co kéo nhau nên nhiều sợi dây song cọ vào lỗ cọc lim bị nóng bốc khói làm sợi dây bị cháy, đứt đôi, người hai bên lại ngõ bổ ngửa chồng lên nhau.Mỗi buổi chiều làng thi kéo co 4 hiệp. Cứ sau 30 phút lại nghỉ giải lao. Phần sợi song của mỗi bên tính từ giữa cọc ra 1m có buộc vải mầu đánh dấu. Nếu bị đối phương lôi mạnh chỗ đánh dấu chui vào lỗ cọc thì bị thua. Bên thắng được làng thưởng hậu hĩnh bằng gạo, lợn hoặc bò đủ cho trai đinh giáp mình sửa cỗ bàn ăn uống mừng thắng trận.
















4. Văn hóa trong lễ hội kéo SongTheo báo Vĩnh Phúc số xuân 2011Tác giả :Thanh Tuyền.http://www.baovinhphuc.com.vn/nel_id=531&parent_channel_id=529&article_id=19248
11:05:25, 25/01/2011
Lễ hội “kéo Song” là một trò chơi cổ truyền, biểu dương tinh thần thượng võ của người dân vùng sông nước. Trò chơi này được nhiều làng thuộc huyện Bình Xuyên tổ chức trong lễ hội đầu xuân như: Quất Lưu, Sơn Lôi, Thanh Lãng... nhưng duy trì được trò chơi ấy đến hôm nay, chỉ còn lại  thị trấn Hương Canh.
Cụ Nguyễn Văn Sửu, một trong những bậc hương lão của thôn Lang Bầu kể lại: Kéo Song đã có từ lâu đời. Nhiều người cho rằng kéo Song diễn tả lại việc thao luyện thuỷ quân của Ngô Vương Quyền trên  đoạn Sông Phan, chảy qua miền Tam Canh trước khi nhập vào sông Cà Lồ ở xã Tiền Châu, chuẩn bị cho chiến dịch đại phá quân của tướng Lưu Hoằng Thao nhà Hậu Tấn thế kỷ thứ X. Để đảm bảo an toàn bí mật, dẫn đến thắng lợi hoàn toàn trong chiến dịch Bạch Đằng Giang, quân ta sử dụng dây song kéo thuyền, làm tăng tốc độ bơi, căng cho thuyền lướt nhẹ và đúng hướng, khỏi bị va vướng vào cọc nhọn. Cũng có người nói, kéo Song thể hiện một thao tác bủa vây thú rừng.Trải qua thăng trầm của lịch sử, lễ hội kéo Song vẫn được người dân Hương Canh giữ gìn, phát huy. Anh Trần Ngọc Yên, cán bộ văn hóa thị trấn Hương Canh cho biết: Hàng năm, cứ mỗi xuân về từ ngày mùng 3 đến mùng 5 Tết Âm lịch người dân Hương Canh lại mở hội, thu hút hàng nghìn khách thập phương. Để chuẩn bị cho lễ hội kéo Song, UBND thị trấn, các đoàn thể, tổ dân phố đã triển khai kế hoạch, nội quy cho từng đội (Hương Ngọc; Tiên Hường; Đồng Nhất; Lò Ngói và Lò Canh), để chuẩn bị nhân lực, vật lực cho hội thi. Mỗi đội chọn 50 người to khoẻ nhất lứa tuổi từ 18 đến 40. Việc lựa chọn sợi dây song rất quan trọng, mua một sợi dây song khoảng 60m rất khó, hiếm, phải đặt mua ở vùng cao Lào Cai, Lai Châu mới có. Sợi dây song được dìm xuống nước khoảng 15 ngày rồi vớt lên để khoảng 5 đến 6 ngày mới kéo. Xưa kia, hội thi được diễn ra ở Tự môn sở chùa Kính Phúc hoặc ở dãy đánh đòn giữa hai bên là chúa Kính Phúc và đình Hương Canh. Nay được chuyển ra bãi cầu treo, sát mép sông Cánh (đoạn sông Phan chảy qua Hương Canh) giáp quốc lộ 2A. Bãi dành cho các đội thi dài tới 150m, rộng 20m, xung quanh đào hào sâu 1m, rộng 4m, khơi nước sông Cánh chảy vào thành rãnh ngăn cách, chỉ có một cây cầu dành riêng cho các đấu thủ, chỉ huy, Ban tổ chức và các trọng tài ra vào. Bãi kéo Song được chia làm hai bên, ở giữa chôn một cây cọc gỗ lim dài khoảng 3mét, đầu trên của thân cột đục lỗ tròn xuyên qua ở độ cao 80cm đến 100cm so với mặt đất, dây song được luồn qua lỗ tròn ấy. Chính giữa dây song khoanh một vòng tròn bằng sơn đỏ, chia sợi dây làm 2 phần bằng nhau. Mỗi đội phải kéo 3 lượt với các đội bạn, thành 12 trận, mỗi trận 3 hiệp, mỗi hiệp 20 phút. Các đội kéo song được gọi là “liên quân”. Số người kéo không quy định nhiều ít, chỉ cần 2 bên bằng nhau là được.Những đấu thủ phải ngồi theo từng đôi một, đúng vị trí quy định của “Tướng - Sĩ” sắp xếp. Muốn kéo kiểu gì thì họ cũng chỉ được ngồi hay nằm trong cái hố của mình thôi. Riêng cặp đầu tiên của cả hai bên đều có thể đứng; co một chân đạp vào cột để thêm lực đẩy. Chính vì thế, dây song bị cò cưa vào lỗ cột trở thành nóng bỏng và khói khét lẹt. Người ta đào hố cho từng cặp đấu thủ ngồi, rộng 1m2, dài 1m4, chéo xuống như bậc thang, để vừa có chỗ ngồi, vừa có chỗ duỗi thẳng cả hai chân, đạp hết sức vào thành hố. Lúc kéo, họ đạp thẳng chân vào thành hố, ngả mình ra. Hai người ngồi thành cặp, ngoắc đầu vào nhau, cộng lực để kéo. Động tác phối hợp nhịp nhàng, nhanh nhạy, chính xác, theo hiệu cờ của “Tướng” và hai “Sĩ” là 3 người chỉ huy của đội. Tướng là những người có uy tín, kinh nghiệm lâu năm được chọn làm chỉ huy, quyết định đến sự thắng thua của đội mình. Sau khi có tiếng một hồi trống sẽ cắt đường và đo xem dây đội nào thắng hoặc khi đoạn dây cuối cùng mà dài ra và được nâng chỏng lên là đội ấy thắng.Thanh Tuyền

Tóm lại các bài viết kể trên chúng ta có thể rút ra nhận xét như sau:

Về nguồn gốc có thể đưa ra các giả thuyết:

1. Tái hiện việc luyện tập thủy quân trên sông Cánh

2. Tái hiện lại chiến công trên sông Bạch Đằng của Tiền Ngô Vương 

3. Tái hiện cảnh đi săn bủa vây thú rừng của vua Hậu Ngô Vương 

4.Tái hiện việc kéo thuyền bè trên sông Cánh.

Do tình trạng sao chép lại tư liệu không trên cơ sở có chọn lọc, đối chiếu và  so sánh, cùng với thiếu khảo sát thực tế, các giả thuyết này được lặp đi lặp lại trong các bài viết của các tác giả tìm hiểu về Hương Canh,  có lẽ có cả những tác giả chưa từng xem hết một trận kéo song trọn vẹn

Tuy nhiên, trong thời gian tìm hiểu về văn hóa Hương Canh, chúng tôi có một số nhận định khác so với những giả thuyết trên xin dẫn chứng để mọi người cùng thảo luận:

Trước tiên xin bình luận về các giả thuyết ấy cụ thể như sau:

Thứ nhất

1. Tái hiện việc luyện tập thủy quân trên sông Cánh năm 938

Có người cho rằng "....trò chơi này diễn tả lại việc thao luyện thuỷ quân của Ngô Vương Quyền trên khúc sông Cà Lồ kín đáo thuộc huyện Bình Xuyên ngày nay, để đảm bảo an toàn bí mật, dẫn đến thắng lợi hoàn toàn trong chiến dịch Bạch Đằng Giang"

Giở lại những trang sử  của cha ông. Đại Việt sử ký Toàn Thư  chép:

"Mùa xuân, tháng 3, nha tướng của Đình Nghệ là Kiều Công Tiễn giết Đình Nghệ để thay chức"

....."Mùa đông, tháng 12, nha tướng của Đình Nghệ là Ngô Quyền từ Ái Châu cất quân đánh Công Tiễn. Công Tiễn sai sứ sang đút lót để cầu cứu với nhà Hán. Vua Hán là Cung muốn nhân khi nước ta có loạn chiếm lấy nước, bèn cho con là Vạn Vương Hoằng Tháo làm Tĩnh Hải quân tiết độ sứ, đổi tước phong là Giao Vương, đem quân sang cứu Công Tiễn, sai Hoằng Tháo đem chiến thuyền theo sông Bạch Đằng mà vào đánh Quyền, nhưng Quyền đã giết Kiều Công Tiễn rồi"

Vào một ngày cuối đông năm 938, trên sông Bạch Đằng, vùng cửa biển và hạ lưu, cả một đoàn binh thuyền của do Hoằng Tháo chỉ huy vừa vượt biển tiến vào cửa ngõ Bạch Đằng.

Quân Nam Hán thấy quân của Ngô Quyền chỉ có thuyền nhẹ, quân ít tưởng có thể ăn tươi, nuốt sống liền hùng hổ tiến vào. Ngô Quyền ra lệnh cho quân bỏ chạy lên thượng lưu. Đợi đến khi thủy triều xuống, ông mới hạ lệnh cho quân sĩ đổ ra đánh. Thuyền chiến lớn của Nam Hán bị mắc cạn và lần lượt bị cọc đâm thủng gần hết. Lúc đó Ngô Quyền mới tung quân ra tấn công dữ dội. Quân Nam Hán thua chạy, còn Lưu Hoằng Tháo bỏ mạng cùng với quá nửa quân sĩ.

Còn về, Sông Cánh vốn là chi lưu sông Cầu, khi đên Bắc Giang thì hợp với sông Thương để thành Sông Thái Bình, mùa cạn sông Cánh chỉ là một dòng chảy nhỏ, có chỗ có thể lội qua vậy thì Ngô Quyền có thể chọn vùng Sông Cánh bây giờ để luyện quân được hay sao. Trong sử  sách cũng có nói, thuyền của Ngô Vương là những thuyền nan nhẹ lướt nhẹ nhàng qua dàn cọc để xung kích vào những thuyền to của quân Nam Hán. Nếu thuyền Ngô Vương là lại chải dài vì làm sao có thể xoay sở tron dàn cọc ấy. Phần phân tích của bài viết lại nói là: "Một bức cốn nách khác trong đại gia đình Hương Canh lại chạm hình một chiếc thuyền dài có cả thuỷ binh và tướng chỉ huy đang thừa thắng xông lên".  quả là phi lo-gic và trái ngược  với cả sách chính sử"

Vì thế cái giả thuyết

1. Tái hiện việc luyện tập thủy quân trên sông Cánh hay là tái hiện lại chiến công trên sông Bạch Đằng của Tiền Ngô Vương  đều là suy diễn và phán đoán cảm tính. Có lẽ vì 3 đình làng thờ 2 hoàng tử con vua mà gắn luôn sự tích  với Ngô Quyền.

Một giả thuyết khác lại cho rằng:

3. Tái hiện cảnh đi săn bủa vây thú rừng của vua Hậu Ngô Vương 

Trên bức cốn đình Hương Canh có đục trạm bức hai người khiêng con hoẵng bằng đòn trong vui vẻ trở về trong cuộc đi săn.

Ấy là mô tả lại dấu ấn nơi xưa vua của Hậu Ngô Triều đi săn năm xưa, chưa có thể khẳng định là đi săn bằng phương pháp  quây dây song cho các ngày bắn thì thật là vô lý. Xưa kia cây cối rậm rạm, đi săn chỉ có thể dùng lao và cung tên hoặc là đặt bẫy. Ấy là người đi săn còn phải nhẹ nhàng khéo léo, các  giống thú rừng vốn nhanh nhạy về giác quan nên đi săn không có kinh nghiệm thì chẳng bắn được thứ nào.

Dây song vốn đặc và nặng hơn các giống cùng  họ nhiều nên chẳng thể dễ dàng mà quây đến thế, hình ảnh quây đó có lẽ giống đánh cá hơn hoặc gần đây thì người ta có áp dụng để bắt ......cụ rùa ở Hồ Gươm mà thôi. Còn săn thú mà lấy dây song mà dồn đuổi thì cũng chưa tưởng tượng là như thế nào cả.

[caption id="attachment_301" align="aligncenter" width="534" caption="Bức cốn "Đi săn" - Đình Hương Canh"][/caption]

Cuối cùng là giả thuyết tái hiện việc kéo thuyền bè trên sông Cánh.


Làng Hương Canh vốn là làng nông nghiệp không phải làm nghề chài lưới, sông Cánh không sâu rộng, ngư nghiệp cũng chẳng phải là nghề truyền thống nơi đây.

Các cụ già nơi đây kể lại  xưa kia chỉ hai xóm ngoài lũy làng là Bờ Đáy và Lò Ngói là vốn nghề chài lưới. Tuy nhiên đều là dân cư vùn khác nhập cư tới Hương Canh. Dân cư Bờ Đáy vốn gốc người họ Đỗ ở làng Bạch Trữ tới lập nghiệp, người Lò Ngói gốc ở dưới xuôi.

Do đó việc dùng dây song kéo thuyền bè để tái hiện công việc thường ngày là không có ở dân cư Ba Làng Cánh, mặt khác như đã phân tích ở phần hai, kéo thuyền trên sông dùng dây thừng hoặc tời mà kéo. Song cùng họ  với mây nhưng đặc và nặng hơn nhiều (như hình minh họa), thì không thể dùng song mà kéo thuyền được.

Vậy kéo song có nguồn gốc ở đâu? Phải chăng kéo song là tái hiện của sự kiện nào? Nhưng câu hỏi ấy mãi luôn thúc đẩy chúng tôi đi tìm nguồn gốc

Xin quý vị đón đọc bài " GÓC NHÌN KHÁC VỀ NGUỒN GỐC KÉO SONG Ở HƯƠNG CANH" được đăng trên trang nhà vào đúng chiều mùng 3 tết Nhâm Thìn

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét